Amasyalıdır. 1028 şevvâlinde Halep’te vefât eden Bağdâd mollası Bafralı Muharrem Efendi’nin mahdûmudur. Pederi Amasya’da tedrîs-i ulûm etdiği esnâda 998 senesi saferinde doğdu. 1008’de pederiyle beraber İstanbul’a gitdi.
İstanbul ulemâsından tahsîl-i ulûm edib Şeyhülislâm Hocazâde Mehmed Efendi’den mülâzım ve ders-i âm olarak 1031 senesi zilka’desinde silk-i müderrisîne girdi. Usûlü üzere medâris-i mu’tadeyi devrederek 1054 saferinde Yenişehir mollası oldu.
Dört yıl kadar uzlet çekip 1059 recebinde Şam, 1063 zilhiccesinde Edirne pâyesiyle Galata mollası ve 1067 [541] şevvâlinde İstanbul kadısı oldu.
Üç ay kadar devam eden kazâsında halkı memnûn edemediğinden 1068 senesi muharreminde Güzel Hisar Aydın kazâsı arpalığıyla azl ve tekâ’üde sevk edildi. On yıl kadar zikr ve ibâdetle meşgûl olduğu halde 1077 senesi cumâdelâhiresinde dâr-ı bekâya rihlet etdi. Âlim, kâmil olup yaşı seksene ermişdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. 1028 yılı şevvalinde Halep'te vefat eden Bağdat Mollası Bafralı Muharrem Efendi'nin oğludur. Babası Amasya'da ilim okuttuğu sırada 998 yılı saferinde doğdu. 1008'de babasıyla birlikte İstanbul'a gitti.
İstanbul âlimlerinden ilim tahsil edip Şeyhülislam Hocazâde Mehmed Efendi'nin mülâzımı ve herkese açık ders veren bir hoca olarak 1031 yılı zilkadesinde müderrisler zümresine girdi. Usulü üzere olağan medreseleri sırayla dolaşarak 1054 saferinde Yenişehir Mollası oldu.
Dört yıl kadar inzivaya çekildi; 1059 recebinde Şam, 1063 zilhiccesinde Edirne payesiyle Galata Mollası ve 1067 şevvalinde İstanbul kadısı oldu.
Üç ay kadar süren kadılığında halkı memnun edemediğinden 1068 yılı muharreminde Güzelhisar'daki Aydın kazası arpalığıyla görevden alınıp emekliliğe gönderildi. On yıl kadar zikir ve ibadetle meşgul olduktan sonra 1077 yılı cemâziyelâhiresinde ölümsüzlük yurduna göçtü. Âlim ve olgun bir kişiydi, yaşı seksene yaklaşmıştı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- molla: büyük şehirlerin kadılığını yapan yüksek rütbeli ilmiye mensubu
- mülâzım: müderrislik ya da kadılık için sıra bekleyen aday
- silk-i müderrisîn: müderrisler zümresi
- medâris-i mu'tâde: medreselerin olağan derece sırası
- uzlet: inzivaya çekilme
- pâye: rütbe, derece
- kazâ: kadılık görevi, kadının yargı çevresi
- arpalık: emekli ya da görevsiz âlime gelir olarak bağlanan kaza
- tekâ'üd: emeklilik
- rihlet etmek: ölmek
Bir İlmiye Kariyeri
Madde, bir Amasyalı âlimin Osmanlı ilmiye basamaklarını nasıl çıktığını yıl yıl gösterir. Hüsameddin'in verdiği tarihleri birlikte okumak mümkündür: 998'de doğan Ahmed Efendi 1008'de on yaşında İstanbul'a gitmiş, 1031'de müderrisliğe girmiş, 1054'te Yenişehir mollası olmuş, 1067'de İstanbul kadısı olmuştur. 1067 şevvalinden 1068 muharremine kadar geçen süre üç ayı bulur ve metindeki "üç ay kadar" kadılığıyla uyuşur. 998 ile 1077 arasında 79 hicrî yıl vardır; bu da "yaşı seksene ermişdi" sözüyle uyuşur. Babasının 1028'de Halep'te öldüğü bilgisi ise Hüsameddin'e aittir.
Metindeki Şeyhülislam Hocazâde Mehmed Efendi hakkında bu araştırmada ek bilgi bulunamadı. Aynı soyadlı Hocazâde Mesud Efendi'nin 1656'da şeyhülislam olduğu bilinir; ancak 1031 dolayında Ahmed Efendi'yi mülâzım alan kişinin o olup olmadığı belli değildir. Bafralı Muharrem Efendi ve oğlu hakkında başka kaynakta bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça