Amasyalıdır. Selağzı’nda Hamamı olan Yularkısdı Sinan Paşa evlâdından Sinan Paşa ve Hâtunîye Evkâfına mütevellî ve Hüseyin Abâd mâlikânesine mutasarrıf olan Yûsuf Paşa bin İskender Bey bin Ahmed Paşa bin İskender Bey bin Mustafa Paşa [539] bin Sinan Paşa mahdûmudur.
Müşârün-ileyhin terceme-i hâline muttali’ olamadım. Ancak 1076 senesi evâhirinde vefât etdiği evlâd-ı zükûru olmayıp Münevvere, Fatıma adlı iki kerîmesi kaldığı ve halk arasında “Yularkısdıoğlu” demekle meşhûr olduğu Amasya sicillâtından anlaşıldı.
Târîh-i vefâtına bakılırsa 1066 gurre-i recebinde Silâhdâr-ı Şehriyârî iken vezâretle Diyârbekir vâlîsi, bir gün sonra kubbenişin 1069’da İzmit muhâfızı, oraya vusûlünde mütekâ’id, 1076 zilka’desinde ibkâ-yı vezâretle Musûl vâlîsi ve zilhiccesinde merhûm olan Çil Ahmed Paşa olmalıdır. el-ilmü indallah.
Dâmâdı, ya’nî Fatıma Hânım’ın zevci Amasya a’yânından Küçük Ali Beyzâde el-Hâc Ahmed Bey’dir. Bunun oğulları Mehmed, Yeğen Ali Beyler Hâtunîye ve Sinan Paşa ve Hüseyin Abâd evkâfına mütevellî olmuşlardı. Bu tevliyet el-yevm Yeğenzâdelerin uhdesindedir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Selağzı'nda hamamı bulunan Yularkısdı Sinan Paşa'nın soyundan; Sinan Paşa ve Hatuniye vakıflarının mütevellisi ve Hüseyin Abad mâlikânesinin (ömür boyu gelirine sahip olunan mülk) mutasarrıfı Yûsuf Paşa'nın oğludur. Yûsuf Paşa, İskender Bey oğlu, o Ahmed Paşa oğlu, o İskender Bey oğlu, o Mustafa Paşa oğlu, o da Sinan Paşa oğludur.
Adı geçenin hal tercümesine ulaşamadım. Ancak 1076 yılı sonlarında vefat ettiği, erkek çocuğu olmadığı, Münevvere ve Fatıma adlı iki kızı kaldığı ve halk arasında "Yularkısdıoğlu" diye tanındığı Amasya sicillerinden anlaşıldı.
Vefat tarihine bakılırsa bu kişi, 1066 yılı receb başında Silâhdâr-ı Şehriyârî iken vezirlikle Diyarbekir valisi, bir gün sonra kubbealtı vezirliğine geçen, 1069'da İzmit muhafızı, oraya varınca emekli olan, 1076 zilkadesinde vezirliği korunarak Musul valisi ve zilhiccesinde ölen Çil Ahmed Paşa olmalıdır. Doğrusunu Allah bilir.
Damadı, yani Fatıma Hanım'ın eşi, Amasya ayanından Küçük Ali Beyzâde el-Hâc Ahmed Bey'dir. Bunun oğulları Mehmed ve Yeğen Ali Beyler, Hatuniye, Sinan Paşa ve Hüseyin Abad vakıflarına mütevelli olmuşlardı. Bu mütevellilik bugün (el-yevm) Yeğenzâdelerin elindedir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütevellî: vakfın yöneticisi
- evkâf: vakıflar
- mâlikâne: devlet gelirinin kişiye ömür boyu bağlandığı mülk ya da gelir
- mutasarrıf: bir mülkü ya da yeri elinde tutan, işleten kişi
- müşârün-ileyh: adı geçen kişi
- muttali' olamamak: bilgi edinememek
- evlâd-ı zükûr: erkek çocuklar
- kerîme: kız evlat
- Silâhdâr-ı Şehriyârî: padişahın silahtarı, saray görevlisi
- kubbenişin: kubbealtı vezirliği yapan, divana katılan vezir
- mütekâ'id: emekli
- ibkâ-yı vezâret: vezir ünvanının korunması
- el-yevm: bugün
Hüsameddin'in Tereddüdü
Bu maddede Hüsameddin, Ahmed Paşa'nın hal tercümesine ulaşamadığını açıkça yazar. Elinde yalnızca Amasya sicillerinden çıkardığı üç bilgi vardır: ölüm yılı (1076), geriye iki kız bırakması ve "Yularkısdıoğlu" lakabı. Sonra da vefat tarihinin benzerliğinden yola çıkarak Çil Ahmed Paşa'yı akla getirir ve bunu "doğrusunu Allah bilir" diyerek bir tahmin olarak bırakır. Bu çıkarım madde yazarının kendi varsayımıdır; Çil Ahmed Paşa'nın yaşamı için bu araştırmada güvenilir bir kaynağa ulaşılamadığından eşleştirme doğrulanamadı. Okurun bu eşleştirmeyi kesin bilgi gibi alması doğru olmaz.
Ailenin Vakıfları
Maddenin ikinci önemli yanı, ailenin Hatuniye, Sinan Paşa ve Hüseyin Abad vakıflarının yönetimini kuşaklar boyunca elinde tutmasıdır. Tevliyet önce Yûsuf Paşa'da, sonra damadı Ahmed Bey'in oğulları Mehmed ve Yeğen Ali Beylerde, Hüsameddin'in yazdığı döneme gelindiğinde ise Yeğenzâdelerde bulunmaktadır. Yani vakıf yönetimi kız tarafından geçmiştir; erkek evlat olmadığı için mütevelliliğin damadın soyuna geçtiği anlaşılıyor. Selağzı'ndaki hamamın ve vakıfların bugünkü durumu bu araştırmada başka kaynakla doğrulanamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 169–169. amasya.bel.tr