Amasya ulemâsından el-Hâc Ali Efendi’nin mahdûmudur. “Ders-i âm Efendi” demekle meşhûr Şeyhü’l-kurra Hâfız el-Hâc Mehmed Efendi bin Ali Efendi’den vücûh-ı kıra’atı ahz ü ikmâl etdikten sonra “Uzun Müderris” demekle meşhûr Fâzıl Mehmed Efendi bin Sinan’dan tahsîl-i ulûm ederek her iki cihetden me’zûn oldu. 1052 muhareminde vefât eden Sultân Bâyezîd Câmi-i şerîfi birinci imâmı Hâfız Abdurrahman Efendi’nin yerine birinci imâm oldu. Talebe-i ulûma ta’lîm ve vücûh-ı Kurân ve tedrîs-i fıkıh edib 1082 senesi rebîülevvelinin on beşinde dâr-ı na’îme irtihâl etdi.
Âlim, fakîh, müteşerri’, kıraat-ı seb’a ve aşere ve takrîbe âşinâ, savt ü edâsı güzel, kıra’atı mükemmel bir şeyhü’l-kurra idi. Hacı Kurra Efendi, “Sultân Bülbülü” demekle meşhûr idi. Mü’ezzin Bülbül Hâfız Ahmed Çelebi ile bunun nevbetinde saflarda yer [545] bulunmazdı. Bu zâtın yerine Hâcezâde Hâfız Halîl Efendi imâm-ı evvel oldu.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya âlimlerinden Hacı Ali Efendi'nin oğludur. "Ders-i âm Efendi" diye ünlü Kurra Şeyhi (Kur'an okuyucularının başı) Hâfız Hacı Mehmed Efendi bin Ali Efendi'den Kur'an'ın kıraat vecihlerini öğrenip tamamladıktan sonra, "Uzun Müderris" diye ünlü Fâzıl Mehmed Efendi bin Sinan'dan ilim tahsil ederek her iki yönden de icazet aldı. 1052 Muharreminde ölen Sultan Bayezid Camii'nin birinci imamı Hâfız Abdurrahman Efendi'nin yerine birinci imam oldu. Öğrencilere ders verdi, Kur'an'ın okunuş vecihlerini ve fıkıh öğretti ve 1082 yılı Rebiülevvelinin on beşinde ahirete göç etti.
Âlim, fıkıh bilgini, şeriata bağlı, yedi ve on kıraati ile takrîbe aşina, sesi ve okuyuşu güzel, kıraati mükemmel bir kurra şeyhiydi. Hacı Kurra Efendi "Sultan Bülbülü" diye ünlüydü. Müezzin Bülbül Hâfız Ahmed Çelebi ile bunun nöbetinde saflarda yer bulunmazdı. Bu zatın yerine Hâcezâde Hâfız Halîl Efendi birinci imam oldu.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- vücûh-ı kıra'at: Kur'an'ın farklı okunuş biçimleri (kıraat vecihleri)
- ahz ü ikmâl: öğrenme ve tamamlama
- me'zûn: izinli, icazetli
- şeyhü'l-kurra: Kur'an okuyucularının başı, baş kurra
- kıraat-ı seb'a ve aşere: yedi ve on kıraat usulü
- savt ü edâ: ses ve okuyuş
- nevbet: sıra, nöbet
- dâr-ı na'îm: cennet (ölümü anlatan bir söyleyiş)
Sultan Bayezid Camii
Kişinin birinci imam olduğu cami, bugün de Amasya'nın merkezinde hizmet veren Beyazıt II Camii ve Külliyesi'dir. Kitabelere göre cami Receb 891'de (Temmuz 1486) tamamlanmıştır; kitabeleri Ali b. Mezîd adlı bir hattat yazmıştır. İnşaatın ne zaman başladığı konusunda kaynaklar ayrılır. Hüsameddin, işe Bayezid'in tahta çıkışının hemen ardından, 886 Receb ayında (Eylül 1481) başlandığını ileri sürer. Külliyede medrese, imaret, tabhâne ve camiye bitişik yapılar bulunur.
Kıraat ve Kurra Geleneği
Metin, Hacı Efendi'nin bir yandan Kur'an'ı güzel okuyan bir kurra, öte yandan "Uzun Müderris" lakaplı Fâzıl Mehmed Efendi'nin öğrencisi bir âlim olduğunu söyler. "Her iki cihetten me'zûn" ifadesi, hem kıraat hem de medrese ilimlerinde icazet aldığını bildirir. 555 numaralı maddede Ahmed Efendi-Hocazâde'nin hocası olarak "Uzun Müderris Mehmed Efendi" anılır; bu ad büyük olasılıkla aynı kişiyi gösterir, ancak iki maddedeki adın bir olduğu kitapta açıkça belirtilmez.
"Sultan Bülbülü" lakabı, kişinin sesinin güzelliğinden gelir. Müezzin Bülbül Hâfız Ahmed Çelebi ile birlikte görev yaptıkları nöbetlerde camide saflarda boş yer kalmadığı anlatılır; bu, kalabalığı ve ikisine gösterilen ilgiyi anlatan bir halk söyleyişi sayılabilir.
Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı. Ölüm tarihi ve selefi Hâfız Abdurrahman Efendi ile ilgili bilgiler yalnız Hüsameddin'den bilinmektedir.
Kaynakça