AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Aydın Bey-Emîr Ziyâ’eddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 25 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasyalıdır. Ümerâdan İltekin oğlu Alâeddîn Ali Bey bin Hüsâmü’d-devle Hasan Bey bin Emîr Nâsirü’d-devle İltekin [49] Gâzi mahdûmudur. Selçukîyye ümerâsından olup 610 sâlinden sonra vefât etdi. Ceddînin vakfeylediği Saz Çiftliği bunun mâlikânesi idi. Bu mâlikâneye evlâdı tevliyetle mutasarrıf olmuşlardı. Mahdûmu Mehmed Bey’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Emirlerden İltekin oğlu Alâeddin Ali Bey'dir; Hüsâmeddevle Hasan Bey'in, onun da Emir Nâsırüddevle İltekin Gazi'nin oğludur. Selçuklu emirlerindendir; 610 yılından [1213-14] sonra öldü. Dedesinin vakfettiği Saz Çiftliği onun mülküydü. Bu mülke çocukları mütevellilikle sahip olmuşlardı. Oğlu Mehmed Bey'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: emirler
  • mâlikâne: mülk olarak sahip olunan yer ve geliri
  • cedd: ata, dede
  • tevliyet: bir vakfın yönetimi, mütevellilik
  • mutasarrıf: bir malı kullanan, yöneten kişi

İltekin Gazi ve Saz Çiftliği

Maddede adı geçen İltekin Gazi, Amasya'nın Danişmendli emirlerinden biri olarak bilinir. Adı bugün de şehir merkezine yaklaşık beş kilometre uzaktaki taş köprüyle yaşar: Çağlayan ya da İltekin Gazi Köprüsü, kesme taştan, altı gözlü, yaklaşık yetmiş metre uzunluğundadır ve yanında İltekin Gazi'nin mezarı olduğu söylenir. Köprünün yapım tarihi kesin değildir; bu yüzden Hüsameddin'in verdiği soy sırasını (İltekin, Hasan Bey, Ali Bey) tarihle sınamak mümkün olmadı.

Maddenin asıl bilgisi vakıf ve mülkiyet düzenine ilişkindir. İltekin Gazi'nin vakfettiği Saz Çiftliği, torunu Alâeddin Ali Bey'in elinde mülk olarak kalmış, çocukları da mülkü mütevelli sıfatıyla kullanmıştır. Yani çiftlik aile vakfı gibi işlemiştir: sahip olan kişi hem gelirden yararlanır hem vakfı yönetirdi. Aydınoğulları'na ait sonraki maddelerde (57, 58, 60) Saz mülkünün "Emîr Hasan Alânî" adıyla anılan sahipleri bu aileden değil Aydın soyundan görünür. Mülkün bir aileden ötekine nasıl geçtiği Hüsameddin'in metinlerinden çıkarılamıyor.

Saz adlı çiftlik ve Alâeddin Ali Bey hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler