AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Âmûl Bey-Emîr Şücâ’eddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 24 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya vâlisi Şehzâde Sultân-ı Şâhen-şâh bin Sultân Mes’ûd-ı Selçûkî ümerâsından olup 580 sâline doğru vefât etdi. Torunu Hoca Bey demekle meşhûr olan Şemseddîn Ahmed Bey ibn-i Yûsuf Bey bin Emîr Âmûl Bey ma’rûfdur. Emîr mûma ileyhin çiftliği bugün Moramul köyü demekle meşhûrdur.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya valisi Şehzade Sultan Şahenşah'ın (Selçuklu Sultanı Mesud'un oğlu) emirlerinden olup 580 yılına [1184-85] doğru öldü. Torunu, Hoca Bey diye ünlü olan Şemseddin Ahmed Bey'dir (Yusuf Bey'in oğlu, Emir Âmûl Bey'in torunu). Adı geçen emirin çiftliği bugün Moramul köyü diye bilinir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ümerâ: emirler, komutanlar; burada şehzadenin yanındaki askerî ileri gelenler
  • mûma ileyh: adı geçen, kendisinden söz edilen kişi
  • ma'rûf: tanınmış, bilinen
  • çiftlik: bir kişiye ya da aileye bağlı tarım arazisi ve yerleşimi

Emir Âmûl Bey ve Moramul

Madde, Hüsameddin'in Selçuklu dönemi Amasya emirlerine ayırdığı uzun dizinin ilk kayıtlarından biridir. Verdiği bilgi iki cümleye sığar: Âmûl Bey, Amasya'nın Selçuklu şehzade valisinin emirlerindendir, 580 yıllarında ölmüştür; torunu Hoca Bey adıyla tanınmıştır; çiftliği Moramul köyünün adında yaşamaktadır. Köy adının Âmûl Bey'in adından geldiği yorumu Hüsameddin'e aittir. Bu araştırmada Moramul adının kökenini açıklayan başka bir kaynağa rastlanmadı, bu yüzden söz konusu bağlantı bir kanaat olarak okunmalıdır.

Moramul, Amasya'nın eski köylerinden biridir. Hicrî 1256 [1840] tarihli Amasya nüfus defterinde hanelerin "Moramullu" nisbesiyle yazıldığı görülür; yani köy adı en geç 19. yüzyılın başında bugünkü biçimine yakın kullanılmaktaydı. Bu kayıt Âmûl Bey devrinden altı yüzyıl sonrasına aittir ve çiftlik iddiasını doğrulamaz, yalnızca adın yerleşik olduğunu gösterir.

Metinde adı geçen Şehzade Sultan Şahenşah'ın kimliği de ayrıca sorulmalıdır. Amasya'nın Selçuklu dönemini anlatan genel kaynaklarda şehir, II. Kılıcarslan'ın saltanatının sonlarında oğulları arasında yapılan paylaşımda Nizâmeddin Argun Şah'a düşmüş, onun kardeşi Tokat Beyi Rükneddin Süleyman burayı zorla almıştır. Bu anlatıda Şahenşah adlı bir Amasya valisine rastlanmaz. Dolayısıyla Hüsameddin'in verdiği ad ve "580 yıllarında ölen emir" bilgisi, bugün elimizdeki genel tarih yazımıyla teyit edilememiştir. Kitabın yazarı bu tür kayıtları çoğunlukla vakfiye, kitabe ve yerel soyağacı notlarından aldığını belirtir; bu madde için ise belge adı vermemiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 24–24. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

6. Cilt içindekiler