AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Emîn Mehmed Ağa-Danacızâde el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 364 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Köprülüdür. Oranın a’yânı el-Hâc Ahmed Ağa’nın oğludur. Birâderi Hacı İbrâhim Ağa’nın vefâtından sonra Köprü a’yânı oldu. 1241’de Yeniçeri Ocağının ilgâsında yararlığı görüldüğünden kapıcıbaşılığa nâil olup 1243’de Rus harbine gitdi. Oralarda vefât etdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Köprülüdür. Oranın ayânı Hacı Ahmed Ağa'nın oğludur. Kardeşi Hacı İbrâhim Ağa'nın ölümünden sonra Köprü ayânı oldu. 1241'de [1825-26] Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması sırasında yararlılığı görüldüğünden kapıcıbaşılığa erişip 1243'te [1827-28] Rus savaşına gitti. Orada vefat etti.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • ayân: yerel ileri gelenler, bir kasabanın nüfuzlu kişileri
  • ilgâ: kaldırma, ortadan kaldırma
  • Yeniçeri Ocağı: Osmanlı'nın düzenli kapıkulu piyade ocağı
  • kapıcıbaşılık: kapıcıbaşı unvanı
  • nâil olmak: erişmek, ulaşmak

Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması

Yeniçeri Ocağı 17 Haziran 1826'da, II. Mahmud döneminin en önemli işlerinden biri olarak kaldırıldı; kaynaklarda bu olay genellikle "vak'a-i hayriyye" adıyla anılır. Ocağın yerine yeni bir ordu kuruldu, yeniçeri ağalığı yerine serasker makamı getirildi. Ocağa son darbenin İstanbul'da dört beş saatlik bir çatışmayla vurulduğu anlatılır; olaydan yıllar sonra yapılan bir değerlendirmeye göre genel kayıp İstanbul'da 1800, taşrada 1200 kişidir. Hüsameddin'in "1241'de ilgâ" kaydı yıl bakımından bu tarihe uyar. Köprü ayânının bu işteki "yararlılığı"nın ne olduğu, yani bölgede yeniçerilere karşı mı yoksa tasfiyeye yardım olarak mı bir rol üstlendiği, okunan kaynaklardan anlaşılamadı.

Rus Savaşı

Metindeki 1243 (1827-28) yılı, kaynakta "1828-1829 Rus harbi" diye anılan savaşın yıllarına yakındır; Hüsameddin'in "Rus harbi" dediği sefer bu olmalıdır, bu bir çıkarımdır. Danacızâde'nin hangi cephede, nerede öldüğünü Hüsameddin yazmaz ("Oralarda"). Aynı savaşta Çapanoğlu Mehmed Celâleddin Paşa'nın Yenikale'nin düşmesinden sorumlu tutulduğu bilinir; bu, Köprülü ayânla ilişkilendirilemez, savaşın taşra ileri gelenlerini de ilgilendiren bir sefer olduğunu göstermek için anılmıştır. Danacızâde ailesi, Hacı Ahmed Ağa ve Hacı İbrâhim Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 364–364. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

7. Cilt içindekiler