Emîn Mehmed Ağa-Baltacı

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. 1227'de [1812] Dârüssaâde ağasının baltacıları zümresine girip 1236'da [1820-21] baltacılar kethüdâsı, 1242'de [1826-27] kapıcıbaşı olup bazı vilayetlerde mütesellim oldu. 1248 yılına doğru [1832-33] vefat etti.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

• Dârüssaâde ağası: harem ağalarının başı, kızlar ağası
• baltacı: saray hizmetinde çalışan, balta taşıyan görevli
• zümre: topluluk, takım
• kethüdâ: bir topluluğun yöneticisi, kâhya
• kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı unvanı
• mütesellim: bir sancağı ya da kazayı vali adına yöneten görevli
• vilâyât: eyaletler, bölgeler

Dârüssaâde Ağasının Baltacıları

Baltacılar saray hizmetinde iki ayrı topluluktan oluşuyordu. Eski Saray baltacıları (Teberdârân-ı Sarây-ı Atîk) Topkapı Sarayı'ndaki harem ile Eski Saray mensuplarının, şehzadelerin ve saray dışındaki sultanların hizmetlerini ve muhafızlıklarını yapar, doğrudan Dârüssaâde ağasına bağlı olurdu. Dârüssaâde ağasından sonraki en büyük âmirleri baltacılar kethüdâsı, bölükbaşı ve odabaşılardı; kethüdâ ve odabaşıların kıdemlileri müteferrikalığa terfi ederdi. Zülüflü baltacılar ise Topkapı Sarayı'nda oturan, Enderûn ve haremde hizmet gören ayrı bir ocaktı. Hüsameddin'in "Dârüssaâde ağası baltacıları" ifadesi, bu bilgilere göre Eski Saray baltacılarına işaret ediyor olmalıdır; bu bir çıkarımdır.

Emîn Mehmed Ağa'nın baltacılar kethüdâsı olduğu 1236'dan [1820-21] sonra kapıcıbaşılığa 1242'de [1826-27] geçtiğini Hüsameddin yazar; kapıcıbaşılığın ardından aldığı mütesellimlik görevlerinin hangi vilayetlerde olduğu söylenmez. Kendisi, Amasyalı oluşu ve görevlerinin tarihleri hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

• Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 364–364. amasya.bel.tr
• Abdülkadir Özcan, "Baltacı", TDV İslâm Ansiklopedisi, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1992. https://islamansiklopedisi.org.tr/baltaci