Amasya eşrâfından Sarac Mehmed Ağa bin Derviş Ahmed’in oğludur. Sipâhi meşâhirinden olup Amcazâde Hüseyin Paşa’nın dâiresine intisâb ederek ağalarından oldu. Müşârün-ileyhin sadâretten istifâsında Sivas vilâyeti cizyedârı oldu.
1118’de Amasya kethüdâyeri ve bade’l-azl 1121’de Evkâf-ı Sultâniyye mütevellîsi ve 1122 senesi muharreminde sâniyen kethüdâyeri ve müteâkıben Amasya Sancağı mütesellimi oldu. Sene-i mezbûre zilhiccesi gâyesinde ma’zûl ve 1124 recebinde sâlisen kethüdâyeri ve şa’bânında sâniyen Amasya mütesellimi oldu.
1124 zilka’desi gâyesinde ma’zûl olup 1125 senesi rebîülevvelinde Fazlızâde Fazlı Paşa tarafından Sivas mütesellimi olarak Sivas’a gitdi. Paşa’nın vürûdunda kethüdâsı olup 1126 senesi cumâdelâhiresinde Fazlı Paşa ile beraber maktûlen vefât etdi.
Şedîd, zâbit, müdebbir idi. Ancak Sivas’ın türedisi olan Ahî Mehmed Ağa’nın tezvirâtına kurban [151] olup gitdi. Nihâyet o zâlim de kardeşiyle beraber i’dâm edildi. Keskin İsmâil Ağa’nın oğulları Mehmed, Halil Ağalara ve evlâdına Keskinoğulları dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın ileri gelenlerinden, Derviş Ahmed oğlu Saraç Mehmed Ağa'nın oğludur. Sipahilerin tanınmışlarından olup Amcazâde Hüseyin Paşa'nın çevresine girerek onun ağalarından oldu. Adı geçen paşanın sadaretten istifasında Sivas vilayeti cizyedarı oldu.
1118'de [1706-07] Amasya kethüda yeri, görevden alındıktan sonra 1121'de [1709-10] sultan vakıfları mütevellisi, 1122 yılı Muharrem ayında [1710-11] ikinci kez kethüda yeri ve ardından Amasya Sancağı mütesellimi oldu. Aynı yılın Zilhicce ayı sonunda görevden alındı; 1124 yılı Recep ayında üçüncü kez kethüda yeri, Şaban ayında ikinci kez Amasya mütesellimi oldu.
1124 yılı Zilkade ayı sonunda görevden alınıp 1125 yılı Rebiülevvel ayında [1713-14] Fazlızâde Fazlı Paşa tarafından Sivas mütesellimi olarak Sivas'a gitti. Paşa geldiğinde onun kethüdası olup 1126 yılı Cemaziyelahir ayında [1714-15] Fazlı Paşa ile birlikte öldürülerek vefat etti.
Sert, düzenli ve tedbirli bir idareciydi. Ancak Sivas'ın sonradan türemesi Ahî Mehmed Ağa'nın iftiralarına kurban gitti. Sonunda o zalim de kardeşiyle birlikte idam edildi. Keskin İsmail Ağa'nın oğulları Mehmed ve Halil Ağalar'a ve çocuklarına Keskinoğulları dendi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: ileri gelenler
- dâire: bir paşanın çevresi, hanesi ve adamları
- müşârün-ileyh: adı geçen kişi
- cizyedâr: cizye (gayrimüslimlerden alınan vergi) tahsil eden görevli
- kethüdâyeri: kethüda yeri, yardımcı
- Evkâf-ı Sultâniyye mütevellîsi: padişah vakıflarının yöneticisi
- mütesellim: sancakta paşa adına yöneten vekil
- bade'l-azl: görevden alındıktan sonra
- ma'zûl: görevden alınmış
- sâniyen, sâlisen: ikinci kez, üçüncü kez
- maktûlen: öldürülerek
- tezvîrât: yalan ve iftiralar
Amcazâde Hüseyin Paşa
Keskin İsmail Ağa'nın bağlandığı Amcazâde Hüseyin Paşa, Köprülü Mehmed Paşa'nın küçük kardeşi Hasan Ağa'nın oğludur ve amcasının oğlu Fâzıl Ahmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında Amcazâde adıyla tanınmıştır. Aynı ailenin üyesi Fâzıl Mustafa Paşa'nın Amasya'nın Köprü kazasında (bugünkü Vezirköprü) doğduğu bilinir; Amcazâde'nin kendi doğum yeri ise okunan kaynakta yazılı değildir. İsmail Ağa'nın paşanın çevresine nasıl girdiği de kaynaklardan izlenemedi.
Zenta yenilgisinin ve Sadrazam Elmas Mehmed Paşa'nın ölümünün ardından 13 Eylül 1697'de Hüseyin Paşa'nın sadrazamlığa getirilmesine karar verildi; mührü 17 Eylül'de padişahtan teslim aldı. Dönemin iki büyük antlaşması onun zamanındadır: 26 Ocak 1699'da Karlofça'da Avusturya, Lehistan ve Venedik ile yapılan barış ve 13 Temmuz 1700'de Ruslar'la imzalanan İstanbul Antlaşması. İkinci Mustafa'nın hocası Şeyhülislâm Feyzullah Efendi ile arası açılınca baskıya dayanamayıp 4 Eylül 1702'de mührü padişaha göndererek istifa etti ve Kumburgaz'daki çiftliğine çekildi; 22 Eylül 1702'de orada öldü.
Hüsameddin, Keskin İsmail Ağa'nın Sivas cizyedarlığını bu istifaya bağlar. İstifa Eylül 1702'de olduğundan, bu görev o tarihten sonra, Hüsameddin'in 1118'e [1706-07] yazdığı Amasya kethüda yerliğinden önce olmalıdır.
Aramada Bulunamayanlar
Fazlızâde Fazlı Paşa'nın Sivas'ta öldürülmesi, kendisine bağlı Ahî Mehmed Ağa'nın kimliği ve Keskinoğulları ailesi hakkında yapılan aramalarda bir kayıt bulunamadı. 1126'daki [1714-15] olayın ayrıntıları bu yüzden Hüsameddin'in anlatımıyla sınırlı kalıyor. Başka kaynaklarda Keskin İsmail Ağa'ya dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 7. Cilt, s. 309–309. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar