Amasyalıdır. Tımışvar Kalesi muhâfızı iken 1099’da halk elinde maktûl olan İbrâhim Paşa bin Mütedeyyin Pîrî Ağa’nın [148] mahdûmudur. Pederi Amasya‘da Evkâf-ı Sultâniyye mütevellîsi iken doğdu. 1097’de pederinin Şam vâliliğinde kethüdâsı ve 1099’da kapıcıbaşı olarak devr-i hidemât etdi.
1106 rebîülevvelinde büyük birâderi Bıyıklı Mehmed Paşa vezâretle Cidde ve Habeş vâlisi oldukda kethüdâsı olup, 1108’de birâderi Konya vâlisi oldukda ricâsıyla bâ-rütbe-i mîr-i mîrânî Kara Hisar-ı Şarkî mutasarıfı oldu.
1110’da birâderi Fatıma Sultân zevci ve Şam vâlisi oldukda vezâretle İnebahtı muhâfızı oldu. Ancak orayı hüsn-i idâre edemediğinden 1112’de vezâreti ref edilip Kefe Beylerbeyi oldu.
1115 senesi cumâdelâhiresinde halkın şikâyeti üzerine oradan kaldırılıp Kars ve zilka’desinde Trablusşam Beylerbeyi oldu. 1116 senesi ramazânında yine halkın şikâyâtı üzerine azl ve tekâüde sevkedilerek 1120’de vefât etdi. Üsküdar’da Tunusbağı’nda medfûndur.
Mahdûmları Ahmed, Hasan Beylerden Ahmed Bey 1144’de ve Hasan Bey 1156’da vefât edib yanına defnedildiler. [149] Birâderi 1113 senesi muharreminde i’dâm edildiğinden bunun da ikbâli idbâra düştü.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Temeşvar Kalesi muhafızı iken 1099'da [1687-88] halk elinde öldürülen İbrahim Paşa'nın, Mütedeyyin Pîrî Ağa oğlunun oğludur. Babası Amasya'da sultan vakıfları mütevellisi iken doğdu. 1097'de [1685-86] babasının Şam valiliğinde kethüdası, 1099'da kapıcıbaşı olarak hizmet gördü.
1106 yılı Rebiülevvel ayında [1694-95] büyük kardeşi Bıyıklı Mehmed Paşa vezirlikle Cidde ve Habeş valisi olunca kethüdası oldu; 1108'de [1696-97] kardeşi Konya valisi olunca onun ricasıyla mîr-i mîrân rütbesiyle Şarki Karahisar mutasarrıfı oldu.
1110'da [1698-99] kardeşi Fatma Sultan'ın eşi ve Şam valisi olunca, vezirlikle İnebahtı muhafızı oldu. Ancak orayı iyi yönetemediğinden 1112'de [1700-01] vezirliği kaldırılıp Kefe Beylerbeyi oldu.
1115 yılı Cemaziyelahir ayında [1703-04] halkın şikâyeti üzerine oradan alınıp Kars'a, Zilkade'de Trablusşam Beylerbeyi olarak gönderildi. 1116 yılı Ramazan ayında [1704-05] yine halkın şikâyeti üzerine görevden alınıp emekliye ayrıldı ve 1120'de [1708-09] vefat etti. Üsküdar'da Tunusbağı'nda gömülüdür.
Oğulları Ahmed ve Hasan Bey'dir. Ahmed Bey 1144'te [1731-32], Hasan Bey 1156'da [1743-44] vefat edip babalarının yanına gömüldüler. Kardeşi 1113 yılı Muharrem ayında [1701-02] idam edildiğinden, onun da talihi düşüşe geçti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Evkâf-ı Sultâniyye mütevellîsi: padişah vakıflarının yöneticisi
- maktûl: öldürülmüş
- devr-i hidemât: görevlerde dolaşma, sırayla hizmet etme
- kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı; paşalık yolunda sıkça verilen bir rütbe
- mîr-i mîrân: beylerbeyi rütbesi
- mutasarrıf: sancak yöneticisi
- ref': kaldırma
- ma'zûl: görevden alınmış
- tekâüd: emeklilik
- medfûn: gömülü
- ikbâl / idbâr: talihin yükselmesi / alçalması
Aile ve Düşüş
Madde, Amasyalı bir paşa ailesini tanıtır: Temeşvar'da halk elinde öldürülen İbrahim Paşa, oğulları Bıyıklı Mehmed Paşa ve görev yeri sık değişen İsmail Paşa. Hüsameddin, İsmail Paşa'nın yükselişini kardeşine bağlar, düşüşünü de kardeşinin 1113'teki [1701-02] idamına. Kendi yönetimi ise iki kez halkın şikâyetiyle sonuçlanmıştır: Kefe'de 1115'te, Trablusşam'da 1116'da.
Ad benzerliği karışıklığa yol açabilir. 1521'de ölen Diyarbekir beylerbeyi Bıyıklı Mehmed Paşa, Yavuz Sultan Selim dönemindeki Doğu Anadolu fetihlerinde görev almış başka bir kişidir ve bu maddedeki Bıyıklı Mehmed Paşa ile ilgisi yoktur.
Aramada Bulunamayanlar
Temeşvar muhafızı İbrahim Paşa'nın 1099'daki ölümü, Bıyıklı Mehmed Paşa'nın Fatma Sultan ile evliliği ve 1113'teki idamı, İsmail Paşa'nın Kefe ve Trablusşam'daki görev süreleri okunabilen kaynaklarda doğrulanamadı. Maddedeki tarihler bu nedenle Hüsameddin'in verdiği biçimiyle aktarılmıştır. Başka kaynaklarda İsmail Paşa'ya dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça