Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 308 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasya züamâsından Alaybeyi Sarı Ali Beyzâde Mehmed Bey’in mahdûmudur. Sipâhi olup Amasya kethüdâyeri, 1101’de nuzül emîni, 1106’da Yûsuf Paşa’ya intisâb ederek kethüdâsı oldu.
On yıl kadar müşârün-ileyhe hizmet edib 1116’da ihtiyâr-ı tekâüd ederek Amasya‘ya geldi. 1118 hudûdunda vefât etdi. Mahdûmu el-Hâc Ali Ağa’dır. Amasya ricâlinden bir merd-i gayûr idi.
Amasya zeamet sahiplerinden, alaybeyi Sarı Ali Beyzâde Mehmed Bey'in oğludur. Sipahi olup Amasya kethüda yeri, 1101'de [1689-90] nüzül emini oldu; 1106'da [1694-95] Yusuf Paşa'ya bağlanarak onun kethüdası oldu.
Yaklaşık on yıl adı geçen paşaya hizmet edip 1116'da [1704-05] kendi isteğiyle emekliye ayrılarak Amasya'ya geldi. 1118 [1706-07] dolaylarında vefat etti. Oğlu Hacı Ali Ağa'dır. Amasya ileri gelenlerinden, namusuna düşkün, gayretli bir adamdı.
Nüzül, Osmanlı maliyesinde sefere giden ordunun yiyeceğini karşılamak için buğday ve arpa gibi tahıldan alınan ayni vergiyi anlatır. Sefer güzergâhı önceden belirlenir, istenen zahire de ya orduda bulunan nüzül eminine teslim edilir ya da yol boyunca askerî amaçla kurulmuş ambarlarda depolanırdı. Toplama, taşıma ve teslim işi genellikle kadıların sorumluluğundaydı; zaman zaman merkezden görevlendirilen kişiler de tahsilat yapardı.
Sarı Beyzâde'nin bu görevi aldığı 1101 yılı (1689-90), Osmanlı ordusunun Avusturya cephesinde sefer yaptığı yıllara denk gelir. Aynı yılın Şevval ayında (Temmuz 1690) Fâzıl Mustafa Paşa'nın Rumeli'deki ilk seferine çıktığı bilinir. Ancak Hüsameddin'in verdiği görevin hangi sefere bağlı olduğunu gösteren bir kayıt okunamadı; bu yüzden ilişki kurulmamalıdır.
Hüsameddin, Sarı Beyzâde'nin kethüdası olduğu Yusuf Paşa'dan yalnızca bu adla söz eder; paşanın görev yeri, rütbesi ya da tam adı maddede verilmemiştir. Yapılan aramalarda bu bilgiyle eşleşen bir kişi belirlenemedi. Bu nedenle on yıllık hizmetin geçtiği yer ve olaylar bilinmiyor.
Alaybeyi Sarı Ali Beyzâde Mehmed Bey ve oğlu Hacı Ali Ağa hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.