Özgün Metin

Seni ben sevmişem şāhā vü ölince seviserem
Ḳaġan aslan bu bįşede nicesi ḳorḫa ʿafʿafdan

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey şah (sevgili), seni ben sevdim ve ölünceye kadar seveceğim; kükremiş aslan bu ormanda "ʿafʿaf"tan nasıl korksun. ("ʿAfʿaf" kelimesini kaynak açıklamaz; havlama sesini anlatan yansıma bir söz olarak anlaşılabilir, bu okuma bizimdir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, Ahmet Kavaklıyazı'nın makalesinden alınmıştır; Kavaklıyazı onu Muharrem Ergin neşrindeki 612. gazelin 6. beyti olarak ve TDK'nin 2020 tıpkıbasımındaki 137v varağıyla gösterir. Mısraları kafiyelenmediği için gazelin matlaı değildir. Gazelin bütünü kaynakta verilmez; Ergin neşrine de bu çalışmada ulaşılamamıştır. Kaynak vezni göstermez. Kavaklıyazı'nın metninde uzun "i" sesi "į" harfiyle gösterilmiştir ("bįşede"); bu yazım kaynakta olduğu gibi korunmuştur. Şairin divanı, neşirleri ve öteki şiirleri Kadı Burhaneddin: Edebî Kişiliği, Divanı ve Şiirleri yazısında ele alınmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Kavaklıyazı'ya göre şair bu beyitte sevgiliyi bir sultan gibi düşünerek ona seslenir: "şāhā" (ey şah) hitabı bunu gösterir. Onu sevdiğini ve ölünceye kadar seveceğini söyleyen şair, ikinci mısrada kendini kükremiş bir aslana benzeterek korkusuzluğunu vurgular. Nasıl ki kükremiş bir aslanı ormanda hiçbir şey korkutamazsa, şairi de sevgilinin yolundan hiçbir şey alıkoyamayacaktır. "Bįşe" (bîşe) Farsçada orman, sazlık demektir ve aslanın yatağı olarak bilinir.

Beyitte şair kendinden doğrudan aslan diye söz eder, "gibi" gibi bir benzetme edatı kullanmaz; benzetilen söylenip benzeyen söylenmediği için bu bir istiaredir. Aslanın korkmayacağı "ʿafʿaf", eğer havlama sesini anlatıyorsa, âşığı yolundan döndürmeye çalışan rakiplerin ve ayıplayıcıların gürültüsünü akla getirir; bu okuma bizimdir. Aynı "kağan aslan" tabiri şairin bir tuyuğunda kükreyen aslanlar olarak da geçer; Kavaklıyazı tabirin divanda 1395 ve 1445 numaralı şiirlerde de kullanıldığını kaydeder. Bir hükümdar şairin âşık olarak kendini aslana benzetmesi, gazelin aşk dilini onun savaşçı kimliğine yaklaştırır.

Kaynakça

  • Ahmet Kavaklıyazı, "Kadı Burhaneddin'i Anlamak: Divanındaki Bazı Tabirlerin Çözümlenmesi", Selçuk Türkiyat, 56, 2022, s. 316, gazel 612, beyit 6 (Ergin 1980), TDK 2020 tıpkıbasımı vr. 137v. https://acikerisim.selcuk.edu.tr/items/5207c1f3-aca0-43f1-9c9e-fef3350cf7bc
  • Muharrem Ergin (nşr.), Kadı Burhanettin Divanı, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1980 (doğrudan görülemedi; metin Kavaklıyazı 2022 aracılığıyla).

Çevrimiçi kaynaklar