Özgün Metin

Sûfîlerin dileği mihrâb namaz
Er kişinin arzusı meydan olur

Günümüz Türkçesiyle

1. Sofuların dileği mihrap ve namazdır; er kişinin (yiğidin) arzusu ise meydandır (savaş meydanıdır).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, Hatice Tören'in TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki "Kadı Burhâneddin" maddesinin edebî ve tasavvufî şahsiyet bölümünde aktarılmıştır. Madde beytin divandaki yerini göstermez ve metni uzun ünlüleri işaretleyen sade bir yazımla verir; burada da o yazım aynen korunmuştur. Mısraları birbiriyle kafiyelenmediği için bir gazelin matlaı değildir; bir gazelden mi yoksa bir tuyuğun son iki mısraından mı geldiği kaynaktan anlaşılmaz. Kaynak vezni göstermez. Şairin divanı, neşirleri ve öteki şiirleri Kadı Burhaneddin: Edebî Kişiliği, Divanı ve Şiirleri yazısında ele alınmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit iki insan tipini ve iki yeri karşı karşıya koyar. Bir yanda "sûfî", yani dünyadan elini çekmiş dindar kişi ve onun dileği olan mihrap ile namaz; öbür yanda "er kişi", yani yiğit ve onun arzusu olan meydan vardır. Mihrap ile meydan arasındaki karşıtlık beytin bütün yükünü taşır; mihrap ile namaz kelimeleri ise birbirini çağıran bir tenasüp kurar. "Meydan" burada savaş alanını, aynı zamanda er kişinin kendini gösterdiği her yeri anlatır. Tören bu beyti, Kadı Burhaneddin'in mücadelelerle geçen hayatının şiirine yansıdığı yerlerde görülen savaşçı, cesur ve haşin tavrının örneği olarak gösterir.

Beyit sûfîleri küçümseyen bir söz gibi de okunabilir; ama aynı maddeye göre Kadı Burhaneddin sûfî olmamakla birlikte tasavvufa yabancı değildi. Kâtibi Esterâbâdî'nin Bezm ü Rezm'ine dayanılarak aktarıldığına göre İbnü'l-Arabî'nin kendi eliyle yazdığı bir Fusûsü'l-hikem nüshasını okuduktan sonra iç gözünün açıldığını anlatmış ve sûfîlere büyük saygı göstermiştir. Bu bilgi ışığında beyit, sûfîleri yermekten çok iki ayrı yolu yan yana koyan ve şairin kendi yerini meydanda gösteren bir söz olarak anlaşılabilir; bu okuma bizim yorumumuzdur. Âlim, kadı ve sultan olan bir şairin hem mihrabı hem meydanı tanıması, beyitteki karşıtlığa ayrıca bir ağırlık verir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar