Özgün Metin

Bini çü ķılur Sa’dî aceb olmaya ger ol,
Sîvâsı daħı ħıŧŧa-i Şîrâz idiserdür.

Günümüz Türkçesiyle

1. O (sevgili) beni Sa'dî gibi bir şair kıldığına göre, Sivas'ı da Şiraz ülkesine çevirecek olursa buna şaşmamalı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit Nevzat Özkan'ın makalesinde KBD 261/10 göstergesiyle aktarılmıştır ve divanın gazeller kısmından gelir. Mısraları kafiyelenmediği için gazelin matlaı değildir; ikinci mısranın sonundaki "idiserdür" (edecektir) kelimesinin redifle ilgisi tek beyitten anlaşılamaz. Ergin neşrine ulaşılamadığı için gazelin bütünü verilemiyor, kaynak vezni de göstermez. Şairin divanı, neşirleri ve öteki şiirleri Kadı Burhaneddin: Edebî Kişiliği, Divanı ve Şiirleri yazısında ele alınmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, İran şiirinin büyük adlarından Şirazlı Sa'dî'ye bir telmihle kurulur. Sevgili, şairi Sa'dî gibi bir söz ustası yapmıştır; o hâlde Sivas'ı da Şiraz'a çevirmesi şaşılacak bir şey değildir. "Ħıŧŧa" kelimesi ülke, diyar demektir; "ħıŧŧa-i Şîrâz" Şiraz ülkesi anlamına gelir. Özkan'ın Emine Yeniterzi'ye dayanarak belirttiği gibi Şiraz, Sa'dî, Hâfız ve Örfî gibi şairleri yetiştirmiş bir şehir olarak divan şiirinde şiirin ve zarafetin yurdudur; Kadı Burhaneddin'in Sivas'ı Şiraz'la birlikte anmasının arka planında bu ün vardır.

Beytin mantığı bir sebep-sonuç zinciridir: sevgili bir insanı şaire çevirebiliyorsa, bir şehri de şiir şehrine çevirebilir. Böylece şair hem sevgiliyi över hem de kendi şairliğini Sa'dî'ye yaklaştırarak dolaylı bir övünme yapar. Divan şiirinde şairin kendi sözünü övmesine fahriye denir; burada fahriye sevgiliye bir övgü kılığında söylenmiştir. Bu nitelendirme bizimdir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Kadı Burhaneddin, Enverî, Hâfız-ı Şîrâzî ve Ömer Hayyâm gibi İranlı şairlerin etkisinde kalmıştır; Şiraz adının beyitte bir hayranlık nesnesi olarak geçmesi bu bilgiyle uyumludur.

Tarihî Bağlam

Sivas, Kadı Burhaneddin'in siyasî hayatının merkezidir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Kadı Burhaneddin 1381 sonbaharında Amasya emiri Hacı Şadgeldi'yi yendikten hemen sonra adına hutbe okutup para bastırmış ve sultanlığını ilan etmiş, kurduğu devlet Sivas ve Kayseri merkez olmak üzere Orta Anadolu'da 1398'e kadar sürmüştür. Özkan da beyti, siyasî hayatının bir diğer merkezi olan Sivas için şairin beslediği duyguların ifadesi olarak verir. Kayseri'yi Bağdat'a, Sivas'ı Şiraz'a benzeten iki beyit, şairin kendi devletinin iki merkezini İslâm dünyasının ünlü şehirleriyle bir arada düşündüğünü gösterir; gazelin yazıldığı tarih ise bilinmiyor.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Çevrimiçi kaynaklar