Katalog bu deyişin adını başlıkta "Leylü Neha", ilk dizede "Lehlü niha" diye iki ayrı biçimde yazar; ikisinin ardında da Arapça kökenli "leyl ü nehâr", yani "gece ve gündüz" ikilemesi durur. Deyiş, gece gündüz dile getirilen bir dileğin sonunda "beğlere" kavuşmanın şükrüyle açılır. Zigala'da 5 Temmuz 1943'te Girap köyünden iki sazcının, Davut Aslan'la Mehmet İnan'ın birlikte okuduğu parçanın bugün elde yalnız bu ilk dizesi vardır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değil
  • Kaynak kişiler: Davut Aslan (saz; doğum rumî 1308, yani 1892-1893; ziraatçi) ve Mehmet İnan (saz; doğum rumî 1327, yani 1911-1912; ziraatçi); ikisi de Amasya merkez, Ezine bucağı, Girap köyünden
  • Derleme yeri ve tarihi: Zigala (bugün Aydınca) köyü, 5 Temmuz 1943 (yer katalogda köşeli ayraç içinde)
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı; şairi bilinmiyor
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1110/B-4
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3606; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Lehlü niha arz ederdim şükür beğlere kavuştum

Bugünkü Türkçeyle: "Gece gündüz (derdimi) arz ederdim; şükür, beylere kavuştum." "Arz etmek" burada bir dileği ya da hâli büyüğe sunmak anlamındadır, "beğ" ise "bey" kelimesinin fişe söylendiği gibi geçmiş biçimidir. Kimlere "beğler" dendiği tek dizeden anlaşılmaz. Beylere kavuşmanın ardından ne geldiğini gösterecek dizeler hiçbir yayına geçmemiş, notası da basılmamıştır. Ses, Folklor Arşivi'nin 1110 numaralı plağında, B yüzünün son sırasındadır.

Hikâyesi

Deyişin kime ait olduğu, hangi âşığın mahlasını taşıdığı fişte yazılı değildir. Kaya, âşık ürünlerinde fişin "parçanın adı" kısmına çoğu kez âşığın adının da yazıldığını, yazılmadığında sözlerdeki mahlasa bakarak adı başlığa kendisinin eklediğini belirtir. Bu başlıkta bir ad bulunmaması, fişe geçen sözlerde bir mahlas görülmediği ihtimalini akla getirir. Yakılış hikâyesine dair bir kayıt da yoktur.

Müzikal Özellikleri

İcracı listesine göre Aslan da İnan da kayıtta saz çalmıştır; sözü hangisinin okuduğunu fiş ayırmaz, makam ve usulü de vermez. Plağın B yüzü baştan sona bu iki köylünün kayıtlarından oluşur: "Sarcalan Köyünden Molla Mustafa ve Oğlu", "Keklik", "Söyleyim Dinleyim" ve en sonda bu deyiş.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Deyiş başka bir derlemede yeniden karşımıza çıkmaz. Aynı plak yüzünü açan "Molla Mustafa ve Oğlu" ağıtı TRT repertuvarına Değirmen Önünde Bir Böyük Tarla adıyla girmiştir; iki okuyucunun o gün söylediği Cemal de sitede ayrıca anlatılır. Zigala'da ve öbür köylerde derlenen ezgiler, Amasya'nın bütün türkü ve uzun havalarıyla birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında ele alınmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar