Adını Arapça iki kelimeden, "men aref"ten alan bu deyişin fişe geçen dizesi ariflerin bir dersten okuduğunu söyler: "Men araf dersinden okur arifler." Zigala'da 5 Temmuz 1943'te Aslan ve İnan adlı iki Giraplının birlikte okuduğu deyiş, heyetin o köydeki kayıtlarının sonlarına doğru plağa alınmıştır. Katalogda Zigala adıyla geçen son kayıt, hemen ardından gelen bir türküdür.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarının Amasya bölümünde bulunmaz
  • Kaynak kişiler: Davut Aslan (saz; doğum rumî 1308, yani 1892-1893; ziraatçi) ve Mehmet İnan (saz; doğum rumî 1327, yani 1911-1912; ziraatçi); ikisi de Ezine bucağının Girap köyünden
  • Derleme yeri ve tarihi: Zigala (bugün Aydınca) köyü, Amasya; 5 Temmuz 1943 (yer ve tarih katalogda köşeli ayraç içinde)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1111/A-2
  • Kaynak yayın ve bağlantı: Kaya kataloğu, sıra 3608; tezin tam metni. TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Men araf dersinden okur arifler

Günümüz Türkçesiyle: "Arifler 'men aref' dersinden okur." "Men aref" Arapçada "bilen kişi" ya da "kim bildiyse" demektir; başlık, tasavvuf metinlerinde sık anılan "men arefe nefsehû fe-kad arefe rabbehû" (kendini bilen Rabbini bilir) sözünün ilk iki kelimesiyle örtüşür. Deyişin bu sözü işleyip işlemediğini tek dize göstermez. "Araf" yazımı ayrıca Kur'an'daki A'râf'ı da çağrıştırır; ancak başlıkta "Aref" yazılmış olması ilk okumayı daha yakın kılar. Öbür dizeleri ve notası, bilinen yayınların hiçbirinde yok. Ses kaydı, 1111 numaralı plağın A yüzündedir.

Hikâyesi

Deyişin şairi bilinmiyor; başlıkta bir âşık adı yoktur ve yakılışına dair bir anlatı da kaydedilmemiştir. Plağın kendi geçmişi ise birkaç boşlukla gelir. Kaya'nın listesinde parantez içinde yazılan plak numaraları, fişleri TRT'deki kopyalar arasında bulunmayan kayıtları gösterir; 1111 numaralı plakta A yüzünün birinci, B yüzünün birinci ve ikinci kayıtları bu durumdadır, içerikleri bilinmez.

Müzikal Özellikleri

İki okuyucu kayıtta saz çalmıştır; deyişi hangisinin okuduğu, sazlardan birinin mi ikisinin mi eşlik ettiği fişten anlaşılmadığı gibi makamı, usulü ve ezgi yapısı da bilinmiyor. Men Aref'ten sonra plağa Hüseyin Kılıç'ın "Gidiyom Degme" türküsü alınmıştır. Katalogun Zigala'ya yazdığı son kayıt odur; B yüzünün içeriği bilinmeyen iki sırasından sonra plak, köyün değil "Amasya ili"nin kayıtlarıyla devam eder.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Plakta deyişi izleyen türkü TRT repertuvarına Gidiyom Deme Bana adıyla girmiştir; Men Aref ise, bilindiği kadarıyla, yalnız ikilinin 1943 icrasıyla yaşar. Aynı ikilinin Garip'ten okuduğu mersiye de repertuvarda Kaf u Nun Hitabı İzhar Olmadan olarak yer alır. Zigala'nın deyiş ve semahları, Amasya ezgileri üzerine yazılmış Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısının da konuları arasındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar