Özgün Metin

Vezin: Mef‘ûlü Mefâ‘îlü Mefâ‘îlü Fe‘ûlün

Sînemdedir ol dâg-ı temennâ-yı Muhammed
Gönlümdedir ol nâr-ı tevellâ-yı Muhammed
Agyâr elemi kalmadı aslâ ki dilimde
Her lahza gezer fikr-i dil-ârâ-yı Muhammed
Her lahza kılur gönlümü reşk-âver-i ‘anber
Efkâr-ı dü gîsû-yı semensâ-yı Muhammed
Eltâf-ı Hudâdır virür îmân-ı hakîkî
Dil-dâdelere zülf-i çelîpâ-yı Muhammed
İsrâda salup velvele mülk-i melekûta
Reftâr-ı şirîn kãmet-i bâlâ-yı Muhammed
Eyyâm u leyâlî heme ser-geşte vü hayrân
Reşk-zede-i leyle-i İsrâ-yı Muhammed
Tâ rûz-ı ezel gönlümü şeydâlığa salmış
Güldeste-i ruhsâre-i hamrâ-yı Muhammed
Birdir gice gündüz bana zîrâ ki serimde
Oynar heme dem berk-ı tecellâ-yı Muhammed
El-minnetü li'llâh menem rûz-ı ezelden
Pervâne-i esmâ-yı müsemmâ-yı Muhammed
Ser-halka-i rüsvây ü ser-hayl-i cünûnem
Tâ kim olubam ‘âşık-ı şeydâ-yı Muhammed
Ey Mîr Nigârî bana mahsûs u müsellem
Ser-hıdmet-i meyhâne-i sevdâ-yı Muhammed
Açmış ki şirîn tab‘ımı tûtî gibi söyler
Evsâf-ı leb-i la‘l-i şeker-hâ-yı Muhammed

Günümüz Türkçesiyle

1. Göğsümde Muhammed'i dilemenin o yarası, gönlümde Muhammed'e bağlılığın (tevellâ) o ateşi vardır.

2. Gönlümde yabancıların (ağyarın) verdiği elemden hiç eser kalmadı; çünkü (gönlümde) her an Muhammed'in gönül süsleyen düşüncesi dolaşır.

3. Muhammed'in yasemin kokulu iki saç örgüsünün düşünceleri her an gönlümü amberi kıskandıracak (kokulu) bir hâle getirir.

4. Muhammed'in kıvrım kıvrım zülfü Allah'ın lütuflarındandır; gönül verenlere gerçek imanı verir.

5. Muhammed'in uzun boyunun tatlı yürüyüşü, İsrâ gecesinde melekût âlemine velvele saldı.

6. Günler ve geceler hep şaşkın ve hayrandır; Muhammed'in İsrâ gecesini kıskanmaktadır.

7. Muhammed'in kırmızı yanağının gül demeti, ezel gününden beri gönlümü çılgınlığa salmıştır.

8. Gece ile gündüz bana birdir; çünkü başımda her an Muhammed'in tecellisinin şimşeği oynar.

9. Allah'a minnet, ezel gününden beri ben, adı kendisine yakışan Muhammed'in adlarının pervanesiyim. (Beytin anlamı kesin değildir.)

10. Muhammed'in çılgın âşığı olduğumdan beri rüsvayların halkasının başı, delilik bölüğünün önderiyim.

11. Ey Mîr Nigârî, Muhammed sevdasının meyhanesinde hizmetin başı bana mahsus ve bana verilmiştir.

12. (Bu sevda) tatlı tabiatımı öyle açmış ki, papağan gibi Muhammed'in şeker yiyen la'l dudağının vasıflarını söyler.

Edebî ve Tarihî Yorum

Dal harfinin bölümü bir naatla açılır ve gazelin her beyti Peygamber'in adıyla, "Muhammed" kelimesiyle biter. Arap harfleriyle "محمد" diye yazılan ad dal harfiyle biter; bölümün ilk gazelinin redifine bu adın konması, divanın düzenini Peygamber sevgisine bağlar. Adın önündeki tamlamaların hepsi uzun bir "â" ile biter; on iki beyitte temennâdan şeker-hâya kadar bu ses hiç değişmez.

İlk beyitteki "tevellâ" kelimesi Şii ve Alevi geleneğinde bir terimdir. Tevellâ, Peygamber'i, Ehl-i Beyt'i ve onları sevenleri dost tutmak; karşılığı olan teberrâ ise onların düşmanlarından uzak durmaktır. Nigârî, Peygamber'e bağlılığını bu kelimeyle anar ve onu gönlünde yanan bir ateş olarak gösterir. Gazelin geri kalanı ise naatı bir gazel gibi kurar: Peygamber'in iki saç örgüsü yasemin kokuludur, zülfü kıvrım kıvrımdır, yanağı kırmızı bir gül demetidir, dudağı la'ldir. Sevgiliye ait mazmunların Peygamber için kullanılması, tasavvuf şiirinde Muhammedî aşkın dilidir.

Beşinci ve altıncı beyitler İsrâ gecesini anar. İsrâ, Peygamber'in bir gece Mekke'den Kudüs'e götürülmesidir ve ardından gelen Mi'rac ile birlikte anlatılır. Şair, Peygamber'in o gece göklerde yürüyüşünün melekler âlemini coşturduğunu, öteki bütün günlerin ve gecelerin de o geceyi kıskandığını söyler.

Dokuzuncu beyitteki "esmâ" ve "müsemmâ", adlar ve adlandırılan demektir. Şair kendini bu adların pervanesi sayar; Muhammed adının, "çok övülmüş" anlamıyla taşıyanına yakıştığı da düşünülmüş olabilir. Son beyitte papağan imgesi gelir: divan şiirinde papağan şekerle beslenir ve konuşur; şairin tabiatı da Peygamber'in şeker dudağını anlatırken papağan gibi söz söyler. Mahlas sondan bir önceki, on birinci beyitte yer alır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar