Özgün Metin

Vezin: Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün Mefâ‘îlün

Yanar cânım bu gün kim gelmedi dildârdan kâğız
Yarar bağrım eger gelmezse yarın yârdan kâğız
Külüng-i âh ile kûh-ı vücûdum târ-mâr eyler
Gönül ger gelmese dildâr-ı şîrîn-kârdan kâğız
Nesîm-i hoş-nefes benden güzâr eyler hicâbâne
Cevâbâne meger yok zülf-i ‘anber-bârdan kâğız
Yazup şerh-i dili bin dâğdır dâğ eyledim izhâr
Velî gelmez yine bir lâle-i ruhsârdan kâğız
Cevâbnâme yazamaz bilmezem bâ‘is nedir gerçi
Dem-â-dem eylerem irsâl âh u zârdan kâğız
Virüp tâb-ı harâret sîne-i sûzâne iletdim
Meger te’sîr ide feryâd-ı âteş-bârdan kâğız
Huzûr-ı şâhbâz-ı Kãf-ı istiğnâya gönderdim
Nigârî tab‘-zâde-tûtî-i eş‘ârdan kâğız

Günümüz Türkçesiyle

1. Bugün sevgiliden mektup gelmediği için canım yanar; yarın da sevgiliden mektup gelmezse bağrım yarılır.

2. Tatlı işler gören sevgiliden mektup gelmezse gönül âh külüngüyle varlığımın dağını darmadağın eder.

3. Hoş nefesli sabah rüzgârı yanımdan utanarak geçer; anlaşılan amber saçan zülften cevap olarak bir mektup yok.

4. Gönlümün şerhini yazıp bin yara üstüne yara gösterdim; ama lale yanaklıdan yine bir mektup gelmez.

5. Cevap yazamaz; sebebi nedir bilmem, oysa ben her an âh ve iniltiden mektuplar gönderirim.

6. Yanan göğsümün hararetini verip (mektubu) ilettim; belki ateş yağdıran feryattan (yazılmış) mektup tesir eder. (Beytin anlamı kesin değildir.)

7. Nigârî, Kaf dağındaki müstağni şahinin huzuruna, tabiatımın doğurduğu şiir papağanından bir mektup gönderdim. (Bu beyit için verilen anlam bir tahmindir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Redif "kâğız", mektup demektir ve kelime Nigârî'nin ağzındaki Azerbaycan Türkçesi söylenişiyle yazılmıştır. Osmanlı yazısında "كاغذ" diye zel harfiyle yazıldığı için divanın zel bölümünü bu gazel açar. Gazelin her beyti beklenen ama gelmeyen bir mektuba bağlanır: bugün gelmemiştir, yarın da gelmezse âşığın bağrı yarılacaktır. Saba rüzgârı yanından utanarak geçer, çünkü sevgiliden ona verilmiş bir cevap yoktur. Âşık ise durmadan yazar: önce gönlünün şerhini yazıp yaralarını gösterir, sonra âh ve inilti dolu mektuplar yollar.

İkinci beyitte Ferhat hikâyesi bir kelimeyle çağrılır. Sevgili "şîrîn-kâr", tatlı işler görendir; kelimenin içinde Ferhat'ın sevgilisi Şirin'in adı vardır. Mektup gelmezse âşık "âh külüngü" ile kendi varlığının dağını yıkacaktır. Ferhat'ın Bîsütun'u deldiği külüng burada âşığın kendine çevrilmiştir.

Son beyit mektubu masalsı bir alıcıya gönderir. "Kâf", dünyanın çevresini kuşattığına inanılan efsanevi dağdır ve Ankâ kuşunun yurdu olarak bilinir. "İstiğnâ", hiçbir şeye ihtiyaç duymamak, kimseye yüz vermemektir; Kaf dağındaki müstağni şahin, âşığa yüz vermeyen sevgilidir. Şairin mektubu ise tabiatının doğurduğu bir papağandan gelir. Divan şiirinde papağan güzel söz söyleyen kuştur; şiir papağanı ile Kaf'ın şahini, iki kuş olarak karşı karşıya konmuştur. Uyaklar sevgilinin adlarından (dildâr, yâr, ruhsâr) şairin kendi şiirine (eş‘âr) uzanır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar