Özgün Metin

Vezin: Mef‘ûlü Mefâ‘îlün Mef‘ûlü Mefâ‘îlün

Men ‘âşık-ı sevdâyam gönlüm ne şarâb ister
Ne zemzeme-i mutrib ne çeng ü rebâb ister
Leb-teşne-i sevdâyam sönmez ‘ataşam her dem
Deryâlar içersem ger cânım yine âb ister
Dâğ-ı dil ile her ân olmış bedenim biryân
Benden dilesün her kim zevkãne kebâb ister
Gülbâng ile ey mutrib şâdâne salâ eyle
Meyhâneme cân virsün kim mey-i nâb ister
Sahbâm ile mestâne meyhâne bucağında
Şevkãne düşer oynar her kim ki sevâb ister
Meyhâneme kim gelmez çekmez mey-i nâbımdan
İnkâr kılur bâdem bî-şübhe ‘azâb ister
Eltâf-ı İlâhîdir her kim leb-i dilberden
Her lahza niyâz eyler bî-harf hitâb ister
Ey dîde nazar kıl bir gör kim nice bin tâlib
Erinî anı söyler hep keşf-i kıbâb ister
Mikdârını sevdâ ger dilber ne suâl eyler
Hüsnine kıyâs itsün benden ne hisâb ister
Teslîm iledir kârı dildâr ne eylerse
Hergiz ne suâl eyler ‘âşık ne cevâb ister
Ey Mîr Nigârî ger pîrâne serem ammâ
Her yerde içer gönlüm her yerde şarâb ister
Hâl ü hatt-ı dildârân manzûr-ı gözümdür kim
Fermân-ıla ne oynar ne nakş-ı kitâb ister

Günümüz Türkçesiyle

1. Ben sevdanın âşığıyım; gönlüm ne şarap ister, ne çalgıcının nağmesi, ne de çeng ve rebap ister.

2. Sevdanın dudağı kurumuş susuzuyum, susuzluğum hiç dinmez; denizleri içsem de canım yine su ister.

3. Gönül yarasıyla bedenim her an kebap olmuştur; kim zevkle kebap isterse benden istesin.

4. Ey çalgıcı, gülbankla sevinçle davet et: saf şarap isteyen, meyhaneme canını versin.

5. Sevap isteyen herkes, kızıl şarabımla sarhoş olup meyhanenin köşesinde şevkle düşer, oynar.

6. Meyhaneme gelmeyen, saf şarabımdan içmeyen, şarabımı inkâr eder; şüphesiz azap ister.

7. Her an sevgilinin dudağına yalvaran kişinin harfsiz bir hitap istemesi Allah'ın lütuflarındandır.

8. Ey göz, bir bak, gör ki nice bin isteyen hep "Erinî" (bana göster) der, kubbelerin açılmasını ister.

9. Sevgili sevdanın miktarını sorarsa, onu kendi güzelliğine kıyas etsin; benden ne hesap ister?

10. (Âşığın) işi teslimdir; sevgili ne ederse etsin, âşık asla ne soru sorar ne cevap ister.

11. Ey Mîr Nigârî, ihtiyarlamış olsam da gönlüm her yerde içer, her yerde şarap ister.

12. Sevgililerin beni ve ayva tüyü gözümün baktığı şeydir; (onlar) ne fermanla oynar ne de kitap nakşı ister. (Bu beyit için verilen anlam bir tahmindir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

On birinci beyitte Nigârî kendini "pîrâne-ser", ihtiyar başlı diye anar. Yaşlılığına rağmen gönlü her yerde içer, her yerde şarap ister. Divan şiirinde yaşlı âşık hem bir alay hem de bir övünme konusudur; saçı ağarmış birinin hâlâ şaraba ve sevgiliye düşkün olması, aşkın yaşla sönmediğini gösterir. Karabağ'dan Anadolu'ya göçüp Amasya'da vefat eden Nigârî için mahlasın geçtiği bu beyit, şiirde kendi yaşına değindiği yerlerden biridir.

Gazel şarabı reddederek başlar ve şarapla biter. İlk beyitte gönül ne şarap, ne çalgıcının nağmesi, ne çeng ve rebap ister; sevdanın susuzluğu denizlerle bile dinmez. Ama dördüncü beyitten sonra konuşan, meyhanenin sahibidir: çalgıcıya davet okumasını söyler, saf şarap isteyenleri meyhanesine çağırır, şarabını inkâr edenin azap istediğini söyler. Beşinci beyitteki sevap ise bir şakadır: sevap isteyen kızıl şarapla sarhoş olup meyhane köşesinde oynar.

Yedinci ve sekizinci beyitler tasavvufun iki düşüncesini anar. "Bî-harf hitâb", harfsiz söz, Allah'ın kelamının harf ve sesten münezzeh olduğu inancına dayanır; sevgilinin dudağına yalvaran âşık bu harfsiz konuşmayı ister. "Keşf-i kıbâb", kubbelerin açılması, bir kudsî hadisi hatırlatır: "Velilerim kubbelerimin altındadır, onları benden başkası bilmez." Binlerce talip Musa gibi "Erinî", bana göster der ve gizli velilerin üstündeki kubbelerin kalkmasını ister.

Dokuzuncu ve onuncu beyitler teslimiyeti anlatır. Sevgili sevdanın ölçüsünü sorarsa kendi güzelliğine baksın; âşık hesap vermez, soru sormaz, cevap beklemez. Redifteki "ister" fiili on iki beyit boyunca bu dileklerin hepsini taşır.

Kaynakça

  • Nigârî, Nigârî Dîvânı, haz. A. Azmi Bilgin, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2017 (e-kitap, Kültür Eserleri Dizisi 482), şiir 156, s. 99-100. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194361/nigari-divani.html

Çevrimiçi kaynaklar