Özgün Metin

Vezin: Mef‘ûlü Mefâ‘îlü Mefâ‘îlü Fe‘ûlün

Cânânımı vir ya al cânımı yâ Rab
Öldür beni ya lutf eyle dermânı yâ Rab
Koyma beni bu hıdmet ü lezzetde kerem kıl
Âzâd eyle vir destime fermânımı yâ Rab
İrsâl eyledim Ka‘be-i ‘aşkına revânım
Luft-âne kabûl eyle bu kurbânımı yâ Rab
Hicrân odı yandurdı beni âh ki tebdîl
Kıl vuslata bu âteş-i hicrânımı yâ Rab
Sûzâne-i hırmân eyleme râh-ı talebde
Dîdâr ile teskîn eyle sûzânımı yâ Rab
Gül-geşt-i revânımdan ırağ itme şarâbı
Şâd-âb eyle sahrâ-yı gülistânımı yâ Rab
Nev-reste bu güldestemi her yerde ‘azîz it
Şâyeste-i dergâh eyle dîvânımı yâ Rab
Erzâkımı ihsân eyle bî-minnet-i mahlûk
Feyzâne kerem eyle ‘azîz nânımı yâ Rab
Sâbit-kadem it kûh-ı tevellâda revânım
Hıfz eyle benim hûrşîd-i îmânımı yâ Rab
Maksûdına yol virmegil agyârı zebûn it
‘Afv it beni mağmûm eyle şeytânımı yâ Rab
Magfûr eyle bu Mîr Nigârî kulunı hem
Gör lutfunı görme benim ‘isyânımı yâ Rab

Günümüz Türkçesiyle

1. Ya Rab, ya sevgilimi ver ya canımı al; ya Rab, ya beni öldür ya da derman lütfet.

2. Ya Rab, beni bu hizmet ve lezzet içinde bırakma, kerem et; beni azat et, azat fermanımı elime ver.

3. Ya Rab, canımı aşkının Kâbe'sine gönderdim; bu kurbanımı lütfunla kabul et.

4. Ya Rab, ayrılık ateşi beni yaktı; ah, bu ayrılık ateşimi vuslata çevir.

5. Ya Rab, talep yolunda beni mahrumiyetle yanan biri yapma; yanışımı yüzünü göstererek dindir.

6. Ya Rab, canımın gül gezintisinden şarabı uzak etme; gül bahçesi olan çölümü yeşert.

7. Ya Rab, yeni açılmış bu gül demetimi her yerde aziz et; divanımı dergâhına layık kıl.

8. Ya Rab, rızkımı kullara minnet etmeden ihsan et; lütfunla ekmeğimi aziz kıl.

9. Ya Rab, canımı bağlılık dağında sebatlı kıl; iman güneşimi koru.

10. Ya Rab, ağyarın maksadına yol verme, onu zayıf düşür; beni affet, şeytanımı gamlı kıl.

11. Ya Rab, bu kulun Mîr Nigârî'yi bağışla; kendi lütfuna bak, benim isyanıma bakma.

Edebî ve Tarihî Yorum

Yedinci beyitte şair divanı için dua eder: "Nev-reste bu güldestemi her yerde ‘azîz it / Şâyeste-i dergâh eyle dîvânımı yâ Rab." Güldeste, gül demeti demektir ve şiir seçkilerine sık verilen bir addır; "nev-reste", yeni bitmiş, yeni açmıştır. Şair şiirlerini taze bir gül demeti olarak Tanrı'nın dergâhına sunar ve onların her yerde değer görmesini ister. Bu dilek, divanın şairin sağlığında basılmasıyla bir anlamda karşılık bulmuştur: neşrin başındaki kayda göre eser, şeyhin halifelerinden Erzurumlu Hâce Puslu Mahmud Efendi'nin gayretiyle basılmıştır. Gazelin ne zaman yazıldığı bilinmediği için bu bağlantı yalnızca bir çakışmadır.

Gazel bütünüyle bir münacattır ve "yâ Rab" redifi on bir beyit boyunca duayı yeniler. Dilekler sevgiliden ve aşktan başlar, gündelik hayata iner, sonra imana ve bağışlanmaya döner. İlk beyit kesin bir seçim ister: ya sevgili ya ölüm. İkinci beyitte âşık kendini bir köle gibi görür ve azat fermanını ister; hizmet de lezzet de onu bağlayan zincirlerdir. Üçüncü beyitte can, aşkın Kâbe'sine gönderilmiş bir kurbandır. Sekizinci beyit ise beklenmedik ölçüde dünyevîdir: şair rızkının kullara minnet etmeden verilmesini, ekmeğinin aziz kılınmasını ister. Bir şeyhin ağzında bu dua, müritlerin ve hamilerin yardımına muhtaç olmama dileği olarak da okunabilir.

Son üç beyit imanın korunması ve bağışlanma için yapılan dualardır. "Kûh-ı tevellâ", bağlılık dağı, sebatın simgesidir; "hûrşîd-i îmân", iman güneşi, korunması istenen şeydir. Onuncu beyitte şair şeytanının "mağmûm", gamlı kılınmasını ister: şeytan, kulun tövbesi ve affı karşısında üzülen düşmandır. Son beyitte dua bir isteğe bağlanır: Tanrı kulun isyanına değil, kendi lütfuna baksın. Münacatın "-ân" kafiyesi cân ile başlar, ‘isyân ile kapanır; arada dermân, fermân, kurbân, hicrân, sûzân, gülistân, dîvân, nân, îmân ve şeytân vardır. Kalıp "mef‘ûlü mefâ‘îlü mefâ‘îlü fe‘ûlün"dür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar