Özgün Metin

Vezin: Müfte‘ilün Müfte‘ilün Fâ‘ilün

Olmadı hicrân bize maslahat
Gelmedi cânân idin meşveret
Def‘-i gam-ı hicre n’olur bâdeyi
Sâkî-i meyhâne ide merhamet
Müfti-i meyhâneye kılgil suâl
İçkiye fetvâ yaza yüz mes’elet
‘Aşk-durur sürmesi çeşm-i dilin
Şevk mili hüsn-durur mükhulet
‘Aşk ile pâ-tahtı Nigârî kurup
‘Abd-i hüsündür sever ol saltanat

Günümüz Türkçesiyle

1. Ayrılık bize bir fayda vermedi; sevgili gelmedi ki danışalım.

2. Hicran gamını gidermek için meyhanenin sâkîsi badeye merhamet etse (bade verse) ne olur.

3. Meyhanenin müftüsüne sor da içki için yüz meseleli bir fetva yazsın.

4. Gönül gözünün sürmesi aşktır; sürme mili şevk, sürmedan güzelliktir.

5. Nigârî aşkla payitahtını kurmuş; güzelliğin kuludur, o saltanatı sever.

Edebî ve Tarihî Yorum

Üçüncü beyit bir hukuk belgesinin biçimiyle oynar. "Müfti-i meyhâne", meyhanenin müftüsü, içki için bir fetva yazacaktır, hem de "yüz mes’elet", yüz meseleli bir fetva. Osmanlı fetvaları çoğu zaman bir mesele ile kurulurdu: "Zeyd şöyle yapsa ne lâzım gelir?" diye sorulur, müftü kısa bir cevap verirdi. Nigârî bu resmî dili meyhaneye taşır; meyhanenin de bir müftüsü vardır ve onun fetvası içkiden yanadır. Divanın bir önceki sayfalarında fıkıhtaki "illet" kavramıyla yapılan oyuna benzer biçimde, burada da hukukun dili âşığın savunmasına çekilir.

Dördüncü beyit bir sürme takımını tarif eder. Sürme, göze çekilen ve gözü güçlendirdiğine inanılan siyah bir tozdur; "mil", sürmeyi göze çekmeye yarayan ince çubuk; "mükhule" ise sürmenin konduğu kaptır. Şair bu üç parçayı üç kavrama bağlar: gönül gözünün sürmesi aşk, mili şevk, kabı güzelliktir. Aşk, gönlün görme gücünü arttırır; şevk onu göze ulaştırır, güzellik de onun kaynağıdır.

Beş beyitlik gazelin son beyti bir saltanat sahnesiyle kapanır. Nigârî aşkla bir "pâ-taht", başkent kurmuştur; ama bu saltanatın sahibi değil, güzelliğin kuludur ve kulluğunu bir saltanat olarak sever. Divanın te harfli gazellerinden birinde kulluğun şahlıktan yüce olduğu söylenmişti; burada aynı düşünce bir kez daha görünür. Kafiye maslahat ile açılıp saltanat ile kapanır; arada meşveret, merhamet, mes’elet ve mükhulet vardır. Kısa gazelin kalıbı "müfte‘ilün müfte‘ilün fâ‘ilün"dür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar