Özgün Metin

Vezin: Mef‘ûlü Mefâ‘îlü Mefâ‘îlü Fe‘ûlün

Yâ Rab ne ‘aceb kûy-ı nigârımda selâmet
Seg-nâm ola peyveste kuram taht-ı ikãmet
Vahşâne gezer silsile-i zülf ile bend it
Şeydâ dili tâ çekmeyelim kayd-ı melâmet
At perde-i ruhsârını ref‘ eyle hicâbı
Ref‘ eyle şeb-i firkat[ı] ey mâh-ı melâhet
Peymâne-i ser-şâr nisâr eyle pey-â-pey
Bî-misldir ‘âlemdeki bâde-i sehâvet
Oldum düşüp erbâb-ı garaz kırdı ayağın
Erbâb-ı harâbât ile kim kıldı ‘adâvet
Meyhâneler içre heme dem pîr-i mugãnın
Öpdüm ayağın sundu bana dest-i icâbet
Bî-bâde geçinmekden ibâ eyledi gönlüm
Tâ âmir-i meyhâneye kim kıldım inâbet
Ol gördü ki peymâne-keş-i bâde-i ânem
Çâkerliğe sundu bana ser-hatt-ı icâzet
Ne câm u ne Cem bil yok idi günbed-i mînâ
Ol vakt ki peymâneye kılmışdım irâdet
Ey nâhî ne mümkin bana bî-bâde geçinmek
El çekmezem ol kârdan er kopsa kıyâmet
Ey Mîr Nigârî meye teslim eyledim cân
Besdir bana dâreynde mahzâ bu kerâmet

Günümüz Türkçesiyle

1. Ya Rab, sevgilimin mahallesinde selamet ne güzel şey; köpek adıyla anılarak oraya bağlanayım, ikamet tahtımı kurayım.

2. Zülfün zinciriyle yabani gibi dolaşan çılgın gönlü bağla ki melâmet kaydını (zincirini) çekmeyelim.

3. Ey melahatli ay, yanağının perdesini at, hicabı kaldır; ayrılık gecesini kaldır.

4. Dolu kadehi peş peşe saç; dünyadaki cömertlik badesinin benzeri yoktur.

5. Harabat ehline kim düşmanlık ettiyse, o garaz sahipleri düşüp ayaklarını kırdı. (İlk mısraın başı kesin anlaşılmamaktadır.)

6. Meyhanelerde her an meyhane pirinin ayağını öptüm; bana kabul elini uzattı.

7. Meyhanenin buyurucusuna yöneldiğimden (inabet ettiğimden) beri gönlüm şarapsız geçinmekten kaçındı.

8. O, benim o tarifsiz cazibenin şarabını kadeh kadeh içen olduğumu gördü; kulluğa (hizmete) bana icazetnamenin başlığını sundu.

9. Bil ki kadehe gönül bağladığım vakit ne kadeh, ne Cem, ne de mavi kubbe (gök) vardı.

10. Ey (içkiyi) yasaklayan, bana şarapsız geçinmek ne mümkün; kıyamet kopsa da o işten el çekmem.

11. Ey Mîr Nigârî, canımı şaraba teslim ettim; iki dünyada bana düpedüz bu keramet yeter.

Edebî ve Tarihî Yorum

Altıncı, yedinci ve sekizinci beyitler bir tarikata giriş ve yükselişin aşamalarını meyhane diliyle sıralar. Âşık önce meyhane pirinin ayağını öper ve pir ona "dest-i icâbet", kabul elini uzatır; tarikata girişte mürşidin elini tutarak yapılan biat akla gelir. Sonra "inâbet" gelir: bir şeyhe yönelmek, tövbe ederek ona bağlanmak. Sekizinci beyitte pir, onun "bâde-i ân", tarifsiz cazibenin şarabını içen biri olduğunu görür ve ona "ser-hatt-ı icâzet", icazetnamenin başlığını sunar. İcazet, bir müridin irşada, yani başkalarına yol göstermeye yetkili olduğunu bildiren belgedir. Nigârî'nin şeyhi İsmâil Şirvânî'den icazet aldığı bilinir; gazel, bu süreci meyhane piri ile sarhoş arasındaki bir hikâyeye çevirir. Bu okuma beytin kelimelerinden çıkar, ama şair kimseyi adıyla anmaz.

Dokuzuncu beyit aşkın başlangıcını zamanın öncesine taşır: âşık kadehe gönül bağladığında ne kadeh vardı, ne efsanevî şah Cem, ne de "günbed-i mînâ", gökyüzünün mavi kubbesi. Bu, tasavvufta ruhların Allah'a "evet" dediği Elest bezmine, yaratılıştan önceki ezel anına yapılan bir göndermedir. Aşk, dünyadan ve göklerden eskidir.

Gazelin ilk beytinde âşık sevgilinin mahallesinde "seg-nâm", köpek adıyla anılmaya razıdır; sevgilinin kapısındaki köpek divanda başka yerlerde de sadakatin simgesidir. Onuncu beyitte "nâhî", yasaklayan kişiye cevap verilir: kıyamet kopsa da âşık bu işten el çekmez. Son beyitte canını şaraba teslim etmek, iki dünyada yeten bir keramet sayılır. On iki kafiye sözünden üçü, icâbet, inâbet ve icâzet, ilk paragrafta anlatılan aşamaların adlarıdır; selâmet, ikãmet, melâmet, melâhat, sehâvet, ‘adâvet, irâdet, kıyâmet ve kerâmet "-et" ve "-at" sesleriyle onlara katılır.

Kaynakça

  • Nigârî, Nigârî Dîvânı, haz. A. Azmi Bilgin, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, 2017 (e-kitap, Kültür Eserleri Dizisi 482), şiir 87, s. 62-63. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194361/nigari-divani.html
  • Parvana Bayram, "Azerbaycan ve Türkiye'de Yayımlanan Seyyid Nigârî Divanları Hakkında", Turkish Studies, 7/1, 2012, s. 405-417.

Çevrimiçi kaynaklar