Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Ayrılık dolusun aldım destime
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Hasret kaldım yaranıma dostuma
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Vücud yaralandı sağlanmak olmaz
Sair ateşlere dağlanmak olmaz
Gönül cüş eyledi eğlenmek olmaz
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Ayrılık firkatı düştü bu cana
Kavuşmak isterim kaşı kemana
Hasretteyim eşe dosta yarana
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Çekerim firkatı yanarım nara
Genç yaşımda çok hal geldi bu sere
Sekiz aydır hasret kaldım o yara
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Eşinden aynlan aşık del’olur
Akar gözlerimin yaşı sel olur
Böyle ayrılana bir gün gel olur
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Hasretim pek bu aylarda bu yılda
Nice bir gezeyim şu gurbet elde
Bizi unutmayın duada dilde
Dostlar himmet eylen gidelim bugün
Biçare PERVANE gurbette kaldı
Şu aşkın dertleri sinemi deldi
Aylar tamam oldu çileler doldu
Dostlar himmet eylen gidelim bugün

Günümüz Türkçesiyle

1. Ayrılık kadehini elime aldım; dostlar, himmet edin, bugün gidelim. Yarenime, dostuma hasret kaldım; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

2. Vücudum yaralandı, artık iyileşmek olmaz; başka ateşlerle dağlanmak da olmaz. Gönül coştu, artık oyalanmak olmaz; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

3. Ayrılık acısı bu cana düştü; kaşı keman olan sevgiliye kavuşmak isterim. Eşe, dosta, yarene hasretim; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

4. Ayrılık acısını çekerim, ateşe yanarım; genç yaşımda bu başa çok hal geldi. Sekiz aydır o yare hasret kaldım; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

5. Eşinden ayrılan âşık deli olur; gözlerimin yaşı akar, sel olur. Böyle ayrılan bir gün geri gelir; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

6. Bu aylarda, bu yıl hasretim çok arttı; daha ne kadar şu gurbet elde gezeyim? Bizi duada, dilinizde unutmayın; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

7. Çaresiz Pervane gurbette kaldı; aşkın dertleri sinemi deldi. Aylar tamam oldu, çileler doldu; dostlar, himmet edin, bugün gidelim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Yedi dörtlüklü bir koşmadır; ölçü on birli hecedir (hece sayımı bizimdir). Her dörtlüğün son dizesi "Dostlar himmet eylen gidelim bugün" sözüyle tekrarlanır; ilk dörtlükte bu dize ikinci dizede de geçer. Dörtlüklerin ilk üç dizesi kendi aralarında kafiyelenir ("olmaz" redifli "sağlanmak, dağlanmak, eğlenmek"; "cana, kemana, yarana"; "nara, sere, yara"; "del'olur, sel olur, gel olur"; "yılda, elde, dilde"; "kaldı, deldi, doldu"). Mahlas son dörtlükte "Pervane" olarak geçer; Sıdkî'nin ilk mahlası budur.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş bir gurbet ve dönüş özlemi şiiridir. Söyleyen genç bir derviştir: "genç yaşımda çok hal geldi bu sere" der, sekiz aydır bir yare hasret kaldığını söyler ve dostlarından gitmek için himmet, yani manevi destek ister. "Ayrılık dolusu" ifadesi, cemde dolaşan muhabbet dolusunun tersine çevrilmiş bir imgedir; burada içilen kadeh ayrılıktır. İkinci dörtlükteki "Sair ateşlere dağlanmak olmaz" dizesi, aşk ateşiyle yanan birine başka bir derdin işlemeyeceğini anlatır.

Son dörtlükteki "Aylar tamam oldu çileler doldu" sözü, Alevî-Bektaşî yolunda dervişin belli bir süre hizmetle geçirdiği çileyi hatırlatır. Kimden ya da nereden ayrı düşüldüğü deyişte açıkça söylenmez; "yar" bir mürşit, bir dergâh ya da sevilen biri olabilir.

Tarihî Bağlam

Pervane mahlası, Sıdkî'nin Hacıbektaş Dergâhı'na on iki yaşında gidip on dört yıl hizmet ettiği ve Cemaleddin Çelebi'den Sıdkı mahlasını aldığı döneme kadar kullandığı addır. Bu yüzden deyiş bu ilk dönemden kalmış olmalıdır. Derleme sitesindeki hayat hikâyesine göre Pervane dergâha gidişinden iki yıl sonra kısa bir süre için memleketine dönmüştür; deyişteki gurbet ve sekiz aylık hasretin bu ayrılıklardan biriyle ilgili olup olmadığı bilinmez, bu ilişki bizim tahminimizdir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar