Merzifon'da kaydedilen üç ayağın başlığına, Zile ve Amasya'daki örneklerin aksine, "yeldirme" gibi bir bölüm adı eklenmemiştir. Kızıleğrek köyünden iki çalgıcının, zurnada Osman Keleş'in ve davulda Hüseyin Duran'ın çaldığı sözsüz bir havadır. Ad ise yaygındır: konservatuvar heyeti 1937'den 1950'ye Elazığ'dan Hopa'ya, Diyarbakır'dan Bâlâ'ya pek çok yerde üç ayak kaydetmiş, 1943 gezisinde de Tokat, Zile, Amasya ili, Merzifon ve Şebinkarahisar'da birer üç ayak plağa geçmiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Kaynak kişiler (çalanlar): Osman Keleş (zurna; doğumu rumî 1330) ve Hüseyin Duran (davul; doğumu rumî 1331), Merzifon'a bağlı Türnük bucağının Kızıleğrek köyünden
  • Derleme yeri: Merzifon (Kaya'nın tamamlaması, köşeli parantezle)
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943 (Kaya'nın tamamlaması, köşeli parantezle)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya'nın 2014 tarihli katalog tezi, sıra 3680
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1127/A-2
  • Tür: üç ayak, sözsüz oyun havası
  • Makam, usul: fişte yer almaz
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: Kaya kataloğu; TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Merzifon üç ayağı fişe sözsüz geçmiştir; kayıtta çalınan davul ile zurnadır. Notası da hiçbir çalışmada yayımlanmadı. Sesi taşıyan 1127 numaralı plak, konservatuvarın Hacettepe'ye geçen arşivindedir; fişin bir fotokopisi TRT'nin 1970'lerde arşivden çoğalttığı belgelere karışmıştır.

Derlemeler ve Varyantlar

Katalogdaki üç ayakların çoğu, Merzifon'unki gibi yalnız adla geçer; birkaçı sözlüdür. 1938'de Diyarbakır'da "Oyun Havası (Üç Ayak): Kızım sana ceket alam", 1943'te Merzifon'dan üç hafta kadar sonra Şebinkarahisar'da "Üç Ayak: Al almanın cızığı", 1945'te Çankırı'da "Üç Ayak: Çıbığım Bolu kirazı" diye başlayan kayıtlar bunlardandır. Kimi başlıklar parçanın bölümlerini de sayar: Zile'de "Üç Ayak (Ağırlama ve Yeldirme)", Akdağmadeni'nde "Üç Ayak ve Yellemesi", Saimbeyli'de "Üç Ayak Ağır Havası". Aynı adı taşıyan bu havaların ezgice birbirine ne kadar yakın olduğu, notaları yayımlanmadıkça karşılaştırılamaz.

Hikâyesi

Oyunun Merzifon'da hangi vesileyle, kaç kişiyle ve ne zaman oynandığını ne fiş söyler ne de basılmış bir yöre anlatısı. "Üç ayak" adının oyunun adım düzenini mi anlattığı katalogda açıklanmaz.

Müzikal Özellikleri

Keleş ile Duran, 1127 numaralı plağın A yüzünü iki oyun havasıyla doldurmuştur: önce bölümleri "Ağırlama – Yanlama – Yeldirme" diye sayılan bir Kürt halayı, ardından bu üç ayak. Kadro, icracı listesine göre bir zurna ile bir davuldur. Aynı plağın B yüzünde ise iki âşık kaydı yer alır. Dizi ile usul konusunda fiş boştur.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Merzifon üç ayağının 1943'ten sonra çalındığına dair bir kayıt yok. Amasya ilinde Döngel ile Nacak ikilisinin çaldığı ve başlığında "Amasya" sözünü taşıyan üç ayak Amasya Üç Ayak ve Yeldirmesi sayfasında anlatılmıştır. Plağın B yüzündeki âşık kayıtlarından biri Dik Delil Makamı'dır. İlin türküleriyle oyun havalarına toplu bir bakış Yeşilırmak'ın Ezgisi'ndedir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar