Amasya Merkez'e bağlı Aksalur, adını Oğuz boylarından Salur'la "ak" sıfatının birleşmesinden alır bir köydür; 2025'te burada 506 kişi yaşıyordu. Yazılı geçmişi hakkında bilinenler azdır: köye ayrılmış bir tarih çalışması ya da tescilli bir yapı kaydı bulunamamış, eski Osmanlı defterlerinin yayımlanmış dizinlerinde de aynı adla bir köy kaydına rastlanmamıştır. Köy hakkında söylenebilenler bu yüzden büyük ölçüde adının çözümlemesine ve nüfus kayıtlarına dayanır.

Adı

Asena Yalnız, Amasya'daki renk adlı yer adlarını incelediği çalışmasında Aksalur'u Merkez ilçenin bu türden köy adları arasında ilk sırada sayar. Yalnız'a göre ad, "beyaz renkte olan, siyahın karşıtı" anlamındaki ak ile Oğuz Türklerinin yirmi dört boyundan biri olan Salur'un sıfat tamlaması biçiminde birleşmesinden oluşmuştur. Yazar, girişinde Aksalur'u, Amasya yer adlarına bölgenin tarihî ve coğrafi izlerinin yansıdığı örneklerden biri olarak da anar. Bekir Başalan'ın Merkez ilçede adı değiştirilen yerleşimler listesinde Aksalur yoktur, yani köy bilinen bir eski ad olmadan bugünkü adını taşır. Salur adının bir boy adı olması, köyün bu boydan bir toplulukça kurulduğunu kendiliğinden kanıtlamaz; yer adı ile topluluk arasındaki bağı gösteren bir belge bulunamamıştır.

1530 tarihli Karaman ve Rûm muhasebe defterinin yayımlanmış dizini bu bakımdan ilginç bir kayıt içerir, ama köyle doğrudan ilişkilendirilemez. Dizinde "Ak Salur bölüğü" adıyla bir kayıt vardır; Artukâbâd kazasına yazılmış bu aşiret bölüğü bir köy olmadığı gibi Amasya livasının da dışında kalır. Aynı dizinde Ladik nahiyesinde bir Salur köyü, Argoma nahiyesinde bir Salurcu köyü de geçer. Bu kayıtlar Salur adının on altıncı yüzyılda bölgede hem topluluk hem yer adı olarak dolaştığını gösterir; ancak bugünkü Aksalur'un 1530'da hangi adla, hangi nahiyede yazıldığı belirlenememiştir.

Nüfus

Aksalur'da 2007'de 625 kişi kayıtlıydı. Sonraki on dokuz yılda nüfus yavaş ama hemen hiç kesilmeyen bir düşüşle 2015'te 581'e, 2020'de 546'ya ve 2025'te 506'ya inmiştir; toplam kayıp 119 kişi, yani yaklaşık yüzde on dokuzdur. Düşüşün arasında yalnız birkaç kişilik küçük toparlanmalar vardır: nüfus 2008'de 627'ye, 2010'da 608'e, 2015'te 581'e ve 2020'de 546'ya, bir önceki yılın birkaç kişi üstüne çıkmıştır. 2025'te köyde 252 erkek ve 254 kadın yaşıyordu. Seri ani sıçramalar ya da çöküşler göstermez; kaybın birkaç hanenin yıllara yayılan ayrılışından ibaret olduğu düşünülebilir, ama göçün nedeni ve yönü üzerine köye özgü bir veri yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

  • Asena Yalnız, "Amasya İli ve İlçelerinin Renk Adlarıyla Oluşan Yer Adlarının Gramatikal ve Bölgesel İncelemesi", Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (ASOBİD), 12, 2022, s. 133-159 (Aksalur: s. 139).
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", DergiPark, s. 1385-1386 (Merkez ilçe, Tablo 1). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar