Amasya kent merkezinden 43 kilometre uzaklıktaki Beke, Merkez ilçenin batı ucunda, Çorum sınırına yakın bir köydür. Adı il sınırının iki yanında da yaşar: Çorum'un Mecitözü ilçesinde, Roma ve Bizans dönemlerine tarihlenen bir kaplıca bugün "Beke Kaplıcası" diye bilinir. Köyün kendisi 1530 tahririnde Amasya'nın Geldiklan nahiyesine bağlı olarak kayıtlıdır ve eski bir yayında burada görüldüğü bildirilen bir Roma mil taşı, Amasya'dan Ankara'ya giden eski yolun bu köyün yakınından geçtiğini gösterir.

Geldiklan'ın Batı Ucunda

Tahrir dizinindeki "Beke k., Geldiklan-âbâd n." kaydı, 1530 defterinin 361. sayfasına gönderme yapar; livada ikinci bir Beke kaydedilmemiştir. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Geldiklan'ı Amasya'nın batı taraflarını kaplayan, merkezi Ortaköy olan bir nahiye olarak tarif eder, ama Beke'den ayrıca söz etmez. Nahiyenin bugünkü il sınırının ötesine taştığı da anlaşılmaktadır: aynı dizinde Geldiklan köyleri arasında yer alan Bebük adı, David French'in mil taşı külliyatında Çorum'un Mecitözü ilçesine bağlı Boğazkaya köyünün eski adı olarak geçer. Bu iki Bebük'ün aynı yer olduğu belgeyle kanıtlanmış değildir; yine de Mecitözü'nün 1916'ya kadar Amasya'ya bağlı olduğu düşünülürse, Beke'nin bir sınır köyüne dönüşmesi görece yeni bir idarî düzenlemenin sonucu olabilir. Bekir Başalan'ın yer adı çalışması da Beke için bir ad değişikliği kaydetmez; köy, eski kayıtlardaki adını korumuştur.

Kayıp Mil Taşı

French'in Roma yolları üzerine çalışmasında Amasya'dan batıya giden yol, Bulduklu, Aydoğdu, Boğa ve Bağlıca'dan sonra Çavuş ve Beke'den geçerek Boğazkaya ile Figani'ye ulaşır. Beke'deki taş yalnızca bir bildirimden bilinir. Pontus bölgesinin eski yazıtlarını yayımlayan Studia Pontica dizisinin üçüncü cildinde 446a numarayla "aynı köyde" bir mil taşı bulunduğu kaydedilmiştir. Bu bilgi, Sivas vilayetinin tercümanı Proestakis'in aldığı bir kopyaya dayanır ve Mordtmann aracılığıyla Grégoire'a ulaştırılmıştır; ne taşın ölçüleri ne de metni yayımlanmıştır. French 23 Temmuz 1983'te köye gitmiş, ama taşı bulamamıştır. Taşın bugün nerede olduğu bilinmemektedir.

Beke Kaplıcası

Köyle aynı adı taşıyan kaplıca, kültür varlıkları envanterinde Çorum'un Mecitözü ilçesinde, Roma ve Bizans kültürlerine ait bir kaplıca olarak kayıtlıdır. Çorum'un resmî turizm tanıtımı da Mecitözü'nü anlatırken "Beke (Figani)" kaplıcalarının iç turizme hizmet verdiğini belirtir. Figani, French'in listesinde Beke'den hemen sonra gelen ve üç mil taşının bulunduğu Mecitözü köyüdür. Böylece il sınırının iki yanında eski yol güzergâhı ile sıcak su kaynakları aynı adla anılan bir çevrede buluşur. Kaplıcanın bulunduğu toprakların hangi tarihte Amasya'dan ayrılıp Çorum'a geçtiği ya da yapının Beke köyüyle tarihî bir bağı olup olmadığı taranan kaynaklarda açıklanmaz.

Köyün Durumu ve Nüfusu

Köyün 2016'daki resmî kaydına bakılırsa Beke'nin ilköğretim okulu ve sağlık evi kapalıydı; çocuklar taşımalı eğitimle okula gidiyordu. Köyde PTT acentası ve içme suyu şebekesi vardı, kanalizasyon yoktu. Nüfusun en hızlı eridiği dönem 1980'ler ve 1990'lardır: 1985 sayımında 543 kişi yaşayan köyde 1990'da 361, 2000'de 208 kişi kalmıştı. Adrese dayalı seride 2007'de 156 kişi görünür; sayı 2008 ve 2011'de 183'e çıkmış, sonra yavaş yavaş inmiştir. 2025'te köyde 59'u erkek, 70'i kadın olmak üzere 129 kişi yaşamaktadır, yani kırk yıl önceki nüfusun dörtte birinden azı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar