Deyiş bir soruyla açılır: bütün dünya derde düşmüştür ve söyleyen bunun çaresini arar. "Âlem dertli olmuş, nedir çareler" dizesini Âşık Musa Aslan 8 Temmuz 1943'te konservatuvar heyetine okumuştur; deyişten bugün bilinen yalnız budur. Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Merzifon kayıtları arasında 1128/B-2 numaralı plak yüzündedir; katalogcu kayıt yerini köşeli parantezle, yani tahmin olarak Merzifon diye verir, tarihi ise fişten kesin olarak okur. Deyiş TRT repertuvarına girmemiş, notası ya da tam metni yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Yöre: Merzifon (katalogda tahminî kayıt yeri)
  • Kaynak kişi: Âşık Musa Aslan
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen'den oluşan Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1128/B-2; Kaya kataloğunda sıra 3686
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiştir
  • Kaynak bağlantısı: TRT bağlantısı yerine Kaya'nın Ankara Devlet Konservatuvarı kataloğu

Sözleri

Katalogdaki ilk dize, derleme fişindeki yazımıyla:

Alem dertli olmuş nedir çareler

Dize açık bir dille kurulmuştur: âlem, yani bütün insanlar dertlidir ve söyleyen bunun çaresini sorar. Sorunun deyişin devamında nasıl cevaplandığı, bir pire, bir erene mi yoksa sevgiliye mi bağlandığı bilinmiyor. Ne sözlerin devamı ne de nota bugüne kadar yayımlanmıştır. Ses kaydı, Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı bünyesindeki Folklor Arşivi'nde Musa Aslan'ın 1943 plakları arasındadır; Celal Volkan Kaya'nın 2014'te belirttiğine göre arşiv o tarihte kullanıma kapalıydı.

Hikâyesi

Deyişin kime ait olduğu ve nasıl doğduğu hakkında fiş bir şey söylemez; aynı oturumun öbür kayıtlarında görülen "[Aşık Musa'dan]" ya da "(Kurbanîden)" gibi bir söz sahibi notu burada yoktur. Yayımlanmış bir hikâyesine de rastlanmadı.

Müzikal Özellikleri

Ezginin makamına, usulüne ya da ses alanına dair yayımlanmış bilgi yoktur. Musa Aslan'ın notası yayımlanmış türkülerini inceleyen çalışmalar bu kaydı kapsamaz, çünkü eser TRT repertuvarına girmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Tek kayıt Musa Aslan'ın 1943 plağıdır. Plak sırasında hemen önünde Yakup Sancak'ın okuduğu "Emine", arkasında yine Musa Aslan'dan "Ale Gözlerine (Kurbanîden)" bulunur. Aynı günün kayıtlarından "Selâm Verdik ve Cevabı" TRT'ye Selam Verdik Kadem Bastık adıyla girmiştir. Âşığın hayatı Âşık Musa Aslan sayfasında, Amasya ezgileri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar