Yayla obasına çıkan bir genç, bir ahu güzeline tutulur. "Çıktım Yaylaları Gezdim" iki üç dizelik bentten ve araya giren iki dizelik bir bağlantıdan oluşan kısa bir türküdür. Nida Tüfekçi onu Feryadi Hafız Hakkı Efendi'den derleyip notaya almış, eser TRT repertuvarında 2266 numaraya yerleşmiştir. Künyede derleme tarihi de yeri de yazılı değildir. Hüseynî dizisindeki ezgi 9/8'lik aksak usulle yürür ve dokuz seslik bir alanda dolaşır. Elimizdeki bilgiler bu künye ile sözlerden ibarettir.

Künye

  • Repertuvar no: TRT THM 2266, kırık havalar
  • Yöre: Amasya
  • Kaynak kişi: Feryadi Hafız Hakkı Efendi
  • Derleyen: Nida Tüfekçi
  • Derleme tarihi: künyede yok; bakılan kaynaklarda bulunamadı
  • Notaya alan: Nida Tüfekçi
  • Makam: Hüseynî dizisi; karar ve bitiş La
  • Usul: 9/8
  • Söz ve müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: TRT repertuvar no 2266; resmî TRT sayfası olmadığından künye ve sözler Repertükül'de
  • Diğer: sözler ve kaynak kişi Türkü Yurdu'nda

Sözleri

Çıktım yaylaları gezdim
Lalelerden mercan dizdim
Ben o gülden çoktan bezdim
Bağlantı:
Yandım dolana fırlana
Gülüm serhoş ben divana
Çıktım yayla obasına
Düştüm ahu sevdasına
Yandım yarın edasına
(Bağlantı)

Yaylalara çıktım, gezdim; lalelerden mercan dizdim; ben o gülden çoktan bıktım: ilk bent bugünkü dille böyle okunur. Bağlantı: Döne döne yandım; gülüm sarhoş, ben divane oldum. İkinci bentte söyleyen yayla obasına çıktığını, bir ceylan gözlü güzelin sevdasına düştüğünü, yârin edasına yandığını anlatır. "Bezmek" (usanmak, bıkmak), "ahu" (ceylan) ve "divana" (çılgın, deli, divane) notadaki sözlükçede açıklanır; "dolana fırlana" ise orada yoktur ve dolanıp fırıl fırıl dönerek, yani sevda içinde dönüp durarak anlamında okunabilir.

Sözlerde ince bir çelişki vardır. İlk bent "o gülden çoktan bezdim" diye biter, hemen ardından gelen bağlantı ise "gülüm serhoş ben divana" der. İki dize iki ayrı sevgiliyi, bırakılan eski bir sevdayı ve yaylada bulunan yenisini anlatıyor olabilir; ikinci bentteki ahu bu okumayı destekler. Metin bunu açıkça söylemez. Dizeler sekiz hecelidir ve her bent kendi içinde kafiyelenir (gezdim, dizdim, bezdim; obasına, sevdasına, edasına).

Hikâyesi

Feryadi Hafız Hakkı Efendi'nin hayatı, Amasya ile bağı ve türküyü kimden öğrendiği bakılan kaynaklarda yer almaz; adının başındaki "Feryadi"nin bir lakap mı, bir mahlas mı olduğu da açıklanmamıştır. Türkünün doğuşuna dair bir rivayet de kayda geçmemiş görünüyor.

Müzikal Özellikleri

Künyeye göre dizi Hüseynî'dir. Ezgi La'da durur ve La'da kapanır; Sol'den bir oktav üstteki La'ya kadar dokuz ses kullanır. Usul 9/8'dir. Nail Demircioğlu'nun Amasya'nın 48 TRT türküsünü gösteren tablosunda 9/8'lik dokuz eser vardır ve bu türkü onlardan biridir. Haluk Yücel'in 2018'deki listesi de türküyü ölçülü bir ezgi, kırık hava olarak sınıflar.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Künyede icracı alanı boş bırakılmıştır. Ne kaynak kişinin sesinden ne de sonraki bir sanatçıdan bu türküye ait bir kayda ulaşılabildi; çevrimiçi künyede de ses dosyası yoktur.

Derlemeler ve Varyantlar

Bir türkü sitesinde sözler repertuvardakiyle aynıdır; tek fark bağlantının her bentten sonra açıkça yazılmasıdır. Aynı sitede Feryadi Hafız Hakkı kaynak kişi olarak üç Erzurum türküsüyle daha görünür: "Gülistanda Bir Gülüm Var", "Giderem Men Tebriz'e" ve "Kaçma Benden Güzel Çoban". Bu, kaynak kişinin birden çok yörenin türkülerini bilen bir icracı olduğunu düşündürür; ancak Amasya türküsünü nerede ve kimden öğrendiği bilinmiyor. Tüfekçi'ninkinden başka bir derleme de bilinmiyor. Amasya'nın öteki ezgileri Yeşilırmak'ın Ezgisi başlıklı genel yazıda bir arada anlatılır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar