Çatalçam, Merkez ilçenin en küçük köylerinden biridir; 2025'te burada yalnızca 25 kişi kayıtlıydı. Köy 1958'e kadar Amasya'nın değil Taşova kazasının bir parçasıydı ve Beldağı ile Yuva köyleriyle birlikte, aynı kararla Merkez kazasına aktarıldı. Bu idarî değişiklik, köy hakkında yazılı kaynaklarda bulunabilen en somut tarihî bilgidir; yerleşimin kuruluşu, adının kökeni ve daha eski dönemleri üzerine bir kayda ulaşılamamıştır.

Taşova'dan Merkez'e

Resmî Gazete'nin 28 Ekim 1958 tarihli sayısında yayımlanan ve Reisicumhur C. Bayar, Başvekil A. Menderes ve Dahiliye Vekili Dr. N. Gedik'in imzasını taşıyan 18 Ekim 1958 tarihli kararla, Amasya Vilayeti Taşova Kazası'nın Tekke Nahiyesi'ne bağlı Beldağı, Çatalçam ve Yuva köyleri aynı vilayetin Merkez Kazası'nın Ezinepazar Nahiyesi'ne bağlanmıştır. Kararın gerekçesi metinde yazılı değildir. Üç köyün tek bir maddede birlikte anılması, bunların sınırda, birbirine komşu bir küme oluşturduğunu akla getirir. Çatalçam'ın o tarihe kadar Taşova'nın Tekke nahiyesinde bulunması da köyün bugün Merkez ilçenin Taşova sınırına yakın bir kesiminde olduğunu düşündürür. 2016'daki köy kayıtları Çatalçam'ın Amasya'ya uzaklığını 47 kilometre olarak verir.

Adı ve Eski Kayıtlar

Bekir Başalan'ın köy adlarındaki değişiklikleri izlediği makalede Çatalçam, Merkez'in yüz köyü arasında sayılır, fakat adı değişen yerler tablosuna girmez. Başalan bu karşılaştırmayı 1928'den itibaren yayımlanan köy listeleri, 1840 tarihli Amasya nüfus defteri ve il yıllıklarıyla yaptığından, köyün bu kaynaklarda farklı bir adla geçtiğine dair bir iz bulunmadığı anlaşılır. Daha geriye, on altıncı yüzyıla gidildiğinde de iz bulunmaz: 937 (1530) tarihli defterin köy dizininde Amasya livasının nahiyeleri arasında Çatalçam ya da ona benzer bir köy adı geçmez. Bu sessizlik köyün o tarihte başka bir adla yazılmış ya da daha sonra kurulmuş olabileceği gibi iki ayrı yoruma açıktır ve tek başına bir sonuç vermez. Anadolu'da başka illerde de aynı adı taşıyan köyler bulunduğundan, Çatalçam adının geçtiği her kaydın bu köye ait olup olmadığı ayrıca denetlenmelidir.

Nüfus

Çatalçam'ın küçülmesi adrese dayalı kayıtlardan önce başlamıştır. Eski sayımlara göre köyde 1985'te 114, 1990'da 98, 2000'de 84 kişi yaşıyordu; aynı kayıtlar köyde bir ilkokul binası bulunduğunu, ama okulun faal olmadığını ve çocukların taşımalı eğitimle okula gittiğini belirtir. 2007'de 58 kişinin yaşadığı köyde sayı 2013'e kadar yavaş yavaş 41'e inmiş, 2017'de yeniden 57'ye çıkmıştır. Asıl kopuş bundan sonra gelir: nüfus 2019'da 39'a, 2020'de 32'ye, 2021'de 26'ya düşmüştür. Son beş yılda 25 ile 27 arasında sabitlenen köyde 2025'te 13 erkek ve 12 kadın kayıtlıydı. 1985'ten bu yana geçen kırk yılda köy, nüfusunun dörtte üçünden fazlasını yitirmiştir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar