Çayköy, Amasya'nın Hamamözü ilçesindeki on yedi köyden biridir. Bugün yüz kişiyi biraz aşan nüfusuyla küçük bir yerleşimdir, ama on dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinde çevresinin idarî merkezi durumundaydı: Sivas vilâyeti salnamelerinde Maden-i Sim (sonraki adıyla Gümüşhacıköy) kazasına bağlı "Çay" adlı bir nahiye geçer ve bugünkü ilçe merkezi Hamamözü, 1887'de kurulduğunda bu nahiyeye bağlanmıştır. Belediyenin muhtarlar listesinde ve duyurularında köyün adı ayrı yazılır, "Çay Köyü"; nüfus sonuçlarında ise bitişik Çayköy biçimi kullanılır. Ad değişikliklerini il ölçeğinde derleyen Bekir Başalan'ın tablolarında Çayköy bulunmaz, yani köy Cumhuriyet döneminde resmî bir ad değişikliği geçirmemiştir. 2025 sonuçlarına göre köyde 112 kişi kayıtlıdır.

Çay Nahiyesi

Sabit Genç, Amasya sancağının 1880-1915 arasındaki idarî yapısını salnamelerden çıkarırken Maden-i Sim kazasının nahiyelerini yıl yıl sayar. 1881'de kazanın tek nahiyesi Hacıköy'dür. 1884-1889 salnamelerinde bu sayı beşe yükselir ve listenin başında Çay gelir; öteki dördü İmirler, Eslemez, Kanlıca ve Ahyarı'dır. Kazanın adı 1894'te Gümüşhacıköy olarak değiştirilmiş, 1903 tarihli Devlet Salnamesi'nde nahiyeleri ikiye inmiştir: Saraycık ve Çay. 1912 kaydında Çay artık görünmez; nahiyeler Saraycık, Hamamözü ve Gümüş Madeni'dir, 1915'te de Maden-i Sim, Saraycık ve Hamamözü. Buna göre Çay, otuz yıla yakın bir süre boyunca birbirini izleyen idarî düzenlemelerin çoğunda yerini korumuş, 1903 ile 1912 arasında bir tarihte yerini Hamamözü'ne bırakmıştır. Genç'in 1892 için verdiği altı nahiyelik sayının dipnotunda yalnız üç ad (Kanlıcataş, Emirler, Salur) okunabildiğinden Çay'ın o yılki durumu belirsiz kalır.

Salnameler nahiyeyi yalnız "Çay" diye kaydeder; bu birimin merkezinin bugünkü Çayköy olduğunu gösteren, Hamamözü'nün kendi kuruluş anlatısıdır. İlçe tarihçesine göre Hamamözü, Gümüş kasabası eşrafından İbrahim ve Kâmil beylerin çiftliğiyken 1887'de Kafkasya'dan gelen altmış hanenin araziyi satın alıp yerleşmesiyle köy olarak kurulmuş, o dönemde "Çayköy nahiyesine" bağlanmış ve 1910'da kendisi nahiye merkezi olmuştur. İlçenin resmî anlatımında bu değişiklik, çevre köylerden Hamamözü'ne artan göçle ve yeni köyün bir çekim merkezine dönüşmesiyle açıklanır. Salname listeleri ile bu yerel anlatı birbirini tamamlar ve aynı geçişi iki ayrı yönden gösterir. Genç'in listesinde Çay'la aynı yıllarda anılan Kanlıca da bugün Hamamözü sınırlarındadır: Başalan, ilçede adı değiştirilen yerler arasında Kağnıcı'yı sayar ve eski adını Kanlıca olarak verir.

Şehit Kabirleri ve Son Yıllar

Köyün bugününe dair yazılı izler ilçe yönetiminin duyurularından gelir. Temmuz 2024'te Hamamözü'ndeki 15 Temmuz anma programı, Çay Köyü'ndeki şehit kabirlerinin ve şehit ailelerinin ziyaretiyle açılmış, kabirlerde din görevlileri Kur'an okuyup dua etmiştir. Duyuru kabirlerin kimlere ait olduğunu ve hangi döneme uzandığını belirtmez; bir yıl sonraki programın haberi de yalnız "köylerde bulunan" şehit kabirlerinden söz eder. 14 Temmuz 2026'da muharrem ayı dolayısıyla köyde bir aşure lokması verilmiş, Belediye Başkanı Cihan Demir ile Kaymakam Ertuğrul Arslan bu buluşmaya katılmıştır. İl sağlık ekiplerinin Hamamözü'ndeki entegre hastaneden çıkıp gezici sağlık hizmeti götürdüğü üç köyden biri de Çay'dır; ötekiler Mağara Obruğu ve Omarca'dır. Köyün muhtarı, belediyenin listesine göre Hasan Toptaş'tır. Evleri tek bir çekirdekte toplanmıştır; Hamamözü'nün dağınık yerleşimli dört köyü ayrıca sayılırken Çay bunların arasında anılmaz.

Nüfus

2007'de 183 kişinin kayıtlı olduğu Çayköy'de azalma uzun süre yavaş ve düzenli ilerlemiştir. 2021'den sonra kısa bir toparlanma görülür, rakam 2023'te 141'e kadar çıkar; ardından 2024'teki 138'den 2025'teki 112'ye inilir. On sekiz yılın sonunda köy, nüfusunun beşte ikiye yakın bölümünü kaybetmiştir. Serinin her yılında kadınlar erkeklerden fazladır; 2025'te 62 kadına karşılık 50 erkek kayıtlıdır.

  • 2007-2011: 183, 179, 171, 173, 166
  • 2012-2016: 162, 155, 145, 134, 127
  • 2017-2021: 129, 126, 119, 118, 114
  • 2022-2025: 124, 141, 138, 112

Kronoloji

1884-1889: Sivas vilâyeti salnamelerinde Maden-i Sim kazasının beş nahiyesinden biri Çay'dır.

1887: Hamamözü köyü kurulur ve Çayköy nahiyesine bağlanır.

1894: Maden-i Sim kazasının adı Gümüşhacıköy olur.

1903: Devlet Salnamesi'nde kazanın iki nahiyesi Saraycık ve Çay'dır.

1910: Hamamözü nahiye merkezi olur.

1912: Kayıtlarda Çay nahiyesi yer almaz; yerini Hamamözü almıştır.

15 Temmuz 2024: İlçedeki anma programı Çay Köyü'ndeki şehit kabirlerinin ziyaretiyle başlar.

14 Temmuz 2026: Köyde muharrem ayı dolayısıyla aşure lokması programı düzenlenir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar