Arpadere, Amasya'nın Hamamözü ilçesine bağlı bir köydür ve kayıtlarda üç ayrı adla geçer: nüfus sonuçlarında Arpadere, belediyenin muhtarlar listesinde Arpaderesi, kültür envanterindeki cami kaydında ise Arapdere. Envanterdeki konum kayıtlarına göre köy, ilçe merkezinin altı kilometre kadar kuzeyindedir. Bir zamanlar ilçenin büyük köylerinden biri olduğu, Hamamözü'nde kendi telefon santrali bulunan üç köyden biri olmasından anlaşılabilir; bugün ise nüfusu yüzün altına inmiştir. 2007'de 405 kişinin kayıtlı olduğu köyde 2025'te 94 kişi yaşıyordu. Amasya'da benzer adlı bir köy daha vardır: Taşova ilçesine bağlı Arpaderesi, bu köyle karıştırılmamalıdır.

Adı ve Kayıtlardaki İzi

Bekir Başalan'ın Amasya'da adı değiştirilen yerleşimleri sıraladığı tabloda Hamamözü'nden yalnız Damladere, Dumanlı, Kağnıcı ve Kızılcaören vardır; Arpadere bu listede yer almaz, dolayısıyla adı resmî bir değişikliğe uğramamıştır. Arpadere, Arpaderesi ve Arapdere biçimleri arasındaki farkın kaynağı ise açıklanmamıştır; hangisinin daha eski olduğunu gösteren bir belge de bulunamamıştır. Köyün adı Hüsâmeddîn Yasar'ın Hamamözü nahiyesini anlatan satırlarında geçmez ve Osmanlı dönemine ait bir kayıtta da izine rastlanmamıştır. İlçe tanıtımlarına göre Hamamözü köylerinin halkı çoğunlukla 1877-1878 savaşında, özellikle Gümüşhane'den göç edenlerden oluşur; ancak bu ifade köy köy ayrılmadığı için Arpadere'nin kuruluşuna dair kesin bir şey söylemez.

Köyün Yapıları ve Mahalleleri

Köyün camisi, kültür envanterinde "Arapdere Köyü Camii" adıyla ve erişilebilir durumda kayıtlıdır; kayıt yapının tarihine, banisine ya da mimarisine dair bir bilgi içermez. Valiliğin ilçe tanıtımında Arpadere'de 400 hat kapasiteli bir telefon santrali bulunduğu yazılıdır; ilçe merkezi dışında santral bulunan öbür köyler 500 hatla Gölköy ve 254 hatla Yukarıovacık'tır. Metin tarihsizdir; köyün hangi yıllarda bu büyüklükte bir santrale ihtiyaç duyduğu bu yüzden kesin söylenemez. Köyün birden fazla kesimden oluştuğu, Kötüköy Mahallesi adlı bir kesiminin varlığından anlaşılır. Haziran 2026'da bu mahallede bir evde çıkan yangın, belediye itfaiyesinin müdahalesiyle söndürülmüş, yalnız maddi hasar oluşmuştur. Belediyenin listesinde köyün muhtarı Ferhat Arslan'dır.

Nüfus

Arpadere'nin nüfusu 2007'den bu yana dörtte birin altına düşmüştür. Düşüş ilk yıllarda hızlıdır: 2007'de 405 olan rakam 2012'de 301'e, 2018'de 214'e iner. Ardından birkaç yıl 136 ile 184 arasında dalgalanır ve 2024'teki 158'den 2025'teki 94'e, tek yılda yüzde kırkı aşan bir kayıpla geriler. 2025'te köyde 44 erkek, 50 kadın kayıtlıdır.

  • 2007: 405; 2008: 385; 2009: 357; 2010: 331; 2011: 308
  • 2012: 301; 2013: 274; 2014: 256; 2015: 247; 2016: 217
  • 2017: 221; 2018: 214; 2019: 184; 2020: 174; 2021: 136
  • 2022: 161; 2023: 177; 2024: 158; 2025: 94

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar