Hamamözü ilçesinin köylerinden Umarca, adı resmî kayıtlarda iki biçimde yaşayan bir yerleşimdir. Hamamözü Belediyesi'nin muhtarlar listesi ile ilçenin köylerini sayan son çalışmalar "Umarca" yazar; adrese dayalı nüfus sonuçları ve Hamamözü'nü ilçe yapan 1990 tarihli kanunun köy listesi ise aynı köyü "Omarca" olarak kaydeder. İki yazım aynı yeri gösterir; burada belediyenin kullandığı Umarca biçimi esas alınmıştır. 2025'te 47 kişinin yaşadığı köy, 1990'a kadar Gümüşhacıköy'ün Gümüş bucağına bağlıydı ve ilçe kurulurken Hamamözü'ne geçen yedi Gümüş bucağı köyünden biri oldu. Muhtarı Bekir Bayraktar olan köyün camisi, okulu, yolu ya da üretimi hakkında yayımlanmış bir bilgiye rastlanmamıştır.

1530 Defterindeki Ömerce

Köyün adı, Osmanlı kayıtlarında aranabilecek en eski izini 1530 yılına ait Karaman ve Rûm muhasebe defterinde bırakmış olabilir. Defterin yayımlanmış dizininde Gümüş vilayetine bağlı köyler arasında "Ömerce" adlı bir köy kayıtlıdır ve defterin 389. sayfasına gönderilir. Aynı vilayetin köyleri arasında bugün Hamamözü'ne bağlı olan Kızılcaören'in eski adı Kızılca-viran ile Obruk adlı bir köy de yer alır; yani Gümüş vilayeti, bugünkü Hamamözü köylerinin bir kısmını kapsayan bir idarî birimdir. Ömerce ile Omarca arasındaki ses yakınlığı açıktır ve köyün 1990'a kadar tam da Gümüş bucağına bağlı olması bu eşleştirmeyi destekler. Yine de dizin köyün yerini göstermez, defterin tıpkıbasım sayfası da burada okunmamıştır; Ömerce'nin bugünkü Umarca olduğu güçlü bir olasılık olmakla birlikte kesinleşmiş bir bilgi sayılmamalıdır.

Cumhuriyet döneminde köyün adında resmî bir değişiklik yapılmamıştır: Bekir Başalan'ın Hamamözü'de adı değiştirilen yerleşimleri gösteren tablosunda Umarca yoktur. Omarca ile Umarca biçimlerinden hangisinin daha eski olduğuna ve aradaki farkın nereden doğduğuna dair bir açıklamaya ise ulaşılamamıştır.

Nüfus

Umarca'nın nüfusu, Hamamözü köylerinin çoğuna göre daha yavaş azalmıştır. 2007'de 78, 2010'da 80 kişi kayıtlıdır ve sayı 2015'e kadar 70'in üstünde kalır. 2016'da 64'e inen nüfus 2017-2018'de 69'a çıkar, 2019'da 50'ye düşer, 2021'de yeniden 62'ye yükselir ve 2024'e kadar 60 dolayında durur. 2025'teki 47, serinin en düşük değeridir. Bu son yılın asıl dikkat isteyen yanı cinsiyet dağılımıdır: köyde kayıtlı 47 kişinin 30'u kadın, 17'si erkektir. Bu dengesizliğin nedenini açıklayan bir veri yoktur.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri (937/1530), II: Dizin ve Tıpkıbasım, Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 1997, dizin ("Ömerce k., Gümüş vt.", defter s. 389; "Kızılca-viran k." ve "Obruk k.", defter s. 388).

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar