Yukarıovacık, Amasya'nın Hamamözü ilçesine bağlı ve çevrede Yalaklı adıyla da anılan bir köydür. Bu ikinci ad yazılı bir belgeden çok konuşma dilinden gelir: komşu Aşağıovacık'ta yaşayan yaşlı bir kadın, köyünün adının nereden geldiği sorulduğunda bilmediğini söyler, ama yukarıdaki köy için "Yalaklı deniliyor oraya" diye ekler. Köyün idarî hikâyesi de adını paylaştığı bu komşudan ayrılamaz: 1990'da ikisi birlikte Hamamözü'ne bağlanmış, 2008'de Aşağıovacık yeniden Gümüşhacıköy'e dönmüştür. 2025'te 136 kişinin kayıtlı olduğu Yukarıovacık, Hamamözü köyleri arasında nüfusunu en iyi koruyanlardandır.

Aşağı ve Yukarı Ovacık

Hamamözü'nü ilçe yapan 20 Mayıs 1990 tarihli kanunun ekli listesinde, Gümüşhacıköy'ün Gümüş bucağından yeni ilçeye aktarılan yedi köy arasında "Aşağı Ovacık" ve "Yukarı Ovacık" alt alta yazılmıştır. İki köy on sekiz yıl aynı ilçede kaldı. İçişleri Bakanlığının 17 Ekim 2008 tarihli kararıyla Hamamözü Merkez bucağına bağlı Aşağıovacık, Gümüşhacıköy'ün Merkez bucağına bağlandı; karar ertesi gün yayımlandı. Yukarıovacık ise Hamamözü'nde kaldı. Böylece aynı adın aşağı ve yukarı yarıları bugün iki ayrı ilçeye aittir. Ayrılığın gerekçesi karar metninde yer almaz.

Yalaklı adı da bu ikili ilişkinin içinden öğrenilir. Gülşah Gödek Arslan'ın Gümüşhacıköy ağzı üzerine yaptığı doktora çalışmasında Aşağıovacık'ta derlenen metinde yer alan söz, tezin sözlük kısmında "Yalaklı: Hamamözü-Yukarıovacık köyünün diğer adı olarak kullanılıyor" diye açıklanmıştır. Adın neden verildiği, yalak sözcüğüyle, yani hayvanların su içtiği taş ya da ağaç oluklarla bir ilgisi olup olmadığı derlemede söylenmez; bu yüzden bir anlam yüklemek doğru olmaz. Bekir Başalan'ın Hamamözü'de adı resmî olarak değiştirilen yerleşimler tablosunda Yukarıovacık bulunmadığından, Yalaklı'nın resmî bir eski ad olduğu da gösterilemez.

1530 Defterindeki Ovacık

Karaman ve Rûm vilayetlerinin 1530 yılına ait muhasebe kaydının yayımlanmış dizini, Gümüş vilayetinin Savcı-Sunkur dîvânına bağlı bir "Ovacık" köyü kaydeder ve defterin 389. sayfasına gönderir. Aynı dîvâna bağlı köylerden biri de Korkud'dur; bugün Gümüşhacıköy'e bağlı Korkut köyü bu adı taşır. Ovacık adının bu dîvânda geçmesi bölgeyle uyumludur. Ne var ki 1530'da tek bir Ovacık görünür; bugünkü Aşağı ve Yukarı Ovacık'tan hangisine karşılık geldiği, ya da o tarihte köyün henüz ikiye ayrılmamış olup olmadığı dizinden anlaşılamaz. Bu kayıt Yukarıovacık'ın geçmişi için ancak bir başlangıç noktası sayılabilir.

Yerleşim ve Hizmetler

İlçenin resmî tanıtımına göre Yukarıovacık, evleri dağınık düzende kurulmuş dört Hamamözü köyünden biridir. Aynı metin, ilçe merkezi dışında telefon santrali bulunan köyler arasında Yukarı Ovacık'ı da sayar ve buradaki santralin kapasitesini 254 hat olarak verir. Metnin yazıldığı yıl bilinmediğinden bu santralin ne zaman kurulduğu ya da bugün çalışıp çalışmadığı söylenemez; ama köyün bir dönem ayrı bir santral gerektirecek kadar abone barındırdığını gösterir. Belediyenin listesinde "Yukarı Ovacık Köyü" diye yazılan köyün muhtarı Fatih Ekiz'dir. Yapıları, örneğin bir camisi ya da okulu olup olmadığı konusunda erişilebilen kaynaklar sessizdir.

Nüfus

Yukarıovacık'ın nüfusu 2007'de 197 idi; serinin en düşük değeri ise son yıla, 2025'e aittir. 2010'da 196, 2013'te 168, 2016'da 155 kişi kayıtlıdır. 2018'de görülen 181, ondan önceki yılın 163'üne göre belirgin bir artıştır; sonraki yıllarda sayı 148 ile 162 arasında kalır. 2025'teki 136, on sekiz yılda yüzde otuz dolayında bir kayba karşılık gelir; Hamamözü'nün yarısını ya da daha fazlasını yitiren köyleri yanında bu ölçülü bir düşüştür. 2025'te köyde 68 erkek ve 68 kadın kayıtlıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri (937/1530), II: Dizin ve Tıpkıbasım, Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 1997, dizin ("Ovacık k., Savcı-Sunkur dîvânı, Gümüş vt." ve "Korkud k.", defter s. 389).

Akademik çalışmalar

  • Gülşah Gödek Arslan, Gümüşhacıköy Ağzı (İnceleme-Metinler-Sözlük), Doktora Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, 2024, s. 425 (metin 74, Aşağıovacık) ve sözlük ("yalaḫlı").
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1386-1387. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar