Yemişen, Amasya'nın Hamamözü ilçesine bağlı, 2025'te 87 kişinin yaşadığı bir köydür. Adı il içinde bir kez daha karşımıza çıkar: Taşova ilçesinde de Yemişen adlı bir mahalle vardır. İkisi ayrı ilçelerde bulunsa da adları kaynaklarda kolayca birbirine karışır; burada anlatılan, Hamamözü'ne bağlı olan köydür. Köy 1990'a kadar Gümüşhacıköy ilçesinin Gümüş bucağına bağlıydı ve Hamamözü ilçe olarak kurulduğunda ona bağlanan köyler arasına katıldı.

Komşuları ve Yolu

Köyün çevresiyle bağı en açık biçimde iki yerden görünür. İlçenin tarihsiz resmî tanıtımında köy yollarının hepsinin asfaltlandığı, yalnız Yemişen ile Tekçam arasındaki dört kilometrelik kesimin stabilize kaldığı yazılıdır; Hamamözü'nün en küçük köyü olan Tekçam'a giden yol bu köyden geçer. Öteki iz bir dil çalışmasındandır. Gülşah Gödek Arslan'ın Gümüşhacıköy ağzı üzerine hazırladığı doktora tezinde, Gümüşhacıköy'ün Korkut köyünde konuşturulan yaşlı bir erkek, yakındaki köyleri sayması istendiğinde Kışla ve Yemişen adlarını verir. Gümüşhacıköy'ün köyleri arasında Yemişen adlı bir yerleşim bulunmadığı için bu sözün Hamamözü'deki köyü kastettiği anlaşılır; ama derlemede Kışla'nın hangi yer olduğu ve köyler arasındaki uzaklık belirtilmez. Kısa bir tanıklıktır, yine de Yemişen'in sınırın öbür yanındaki köylerin gündelik coğrafyasında yer aldığını gösterir.

Adı ve Eski Kayıtlar

Yemişen, Hamamözü'de adı değiştirilen dört yerleşimden biri değildir; Bekir Başalan'ın bu ilçe için verdiği tabloda yalnız Damladere, Dumanlı, Kağnıcı ve Kızılcaören yer alır. Osmanlı dönemi için ise yalnızca bir ipucu vardır. Kanuni döneminin 937 (1530) yılına ait vilâyet muhasebe defteri yayımlanırken hazırlanan dizinde, Gümüş vilayetine bağlı köyler arasında "Yemiş" adlı bir köy görünür ve defterin 389. sayfasına gönderilir. Aynı vilayette bugün Hamamözü'ne bağlı Kızılcaören'in eski adı Kızılca-viran da kayıtlıdır. Yemiş ile Yemişen arasındaki benzerlik bir bağlantıyı düşündürür, ama adların biçimi aynı değildir ve dizin köyün yerini vermez; bu yüzden 1530'daki Yemiş'in bugünkü Yemişen olduğu ancak bir olasılık olarak anılabilir.

Nüfus

Yemişen 2007'de 217 kişilik bir köydü. Sonraki on sekiz yılda sayı hemen hiç yükselmeden azaldı: 2010'da 188, 2013'te 167, 2016'da 134, 2019'da 124, 2022'de 112 oldu. 2023'teki 97 ile köy ilk kez yüzün altına indi; 2024'te 94, 2025'te 87 kişi kayıtlıdır. Seride tek bir sert kırılma yoktur, kayıp yıllara yayılmıştır. 2025'te köyde 43 erkek, 44 kadın yaşıyordu. Belediyenin muhtarlar listesinde muhtar olarak Süleyman Balcı'nın adı geçer. Köyün camisi ya da okulu üzerine yazılmış bir satıra rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri (937/1530), II: Dizin ve Tıpkıbasım, Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 1997, dizin ("Yemiş k., Gümüş vt.", defter s. 389; "Kızılca-viran k.", defter s. 388).

Akademik çalışmalar

  • Gülşah Gödek Arslan, Gümüşhacıköy Ağzı (İnceleme-Metinler-Sözlük), Doktora Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, 2024, s. 422 (metin 73, Korkut).
  • Bekir Başalan, "Amasya İlinde İsimleri Değiştirilen Yerleşim Yeri Adları Üzerine Bir İnceleme", Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 2024, s. 1386-1387. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4249891

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar