Çulpara, Karadağ'ın Amasya yönüne doğru alçaldığı yerde, Çorum Çayı ile Çekerek Irmağı'nın birleştiği kesime yakın kurulmuş bir Göynücek köyüdür. 19. yüzyılın ortalarında burası, Kürt konar-göçer Milli aşiretinin Mecitözü havalisindeki en kalabalık kışlaklarından biriydi ve köyün kâhyasının adına kadar defterlere geçmiştir. Bugün 179 kişinin yaşadığı Çulpara, ilçenin son yıllarda nüfusunu koruyabilen az sayıdaki köyünden biridir.

Adı ve Konumu

Çulpara adı resmî kayıtlarda değişmeden kalmıştır; Bekir Başalan'ın Göynücek'te adı değiştirilen dokuz yerleşimi gösteren tablosunda yer almaz. Adın anlamına ya da kökenine dair kaynaklı bir açıklama bulunamamıştır. Köyün konumunu en açık tarif eden Murat Alandağlı'dır. Alandağlı, Milli aşiretinin kışlaklarını anlatırken Karadağ'ın Amasya yönüne giderek alçalan ve Çorum Çayı ile Çekerek'in birleştiği noktada yer alan Çulpara ile Gaffarlı'nın iskân için gerekli özellikleri taşıdığını yazar. Her iki yerin aşağı ve yukarı diye ikiye ayrılmasını da yerleşmeye yatkınlıklarının bir işareti olarak yorumlar.

Milli Aşiretinin Kışlağı

Milli aşireti kökeni Doğu ve Güneydoğu Anadolu'ya uzanan büyük bir Kürt konar-göçer topluluğudur. 18. yüzyılın sonlarından itibaren bir kısmı kuzeye yönelmiş, 19. yüzyılın ortalarına doğru Mecitözü havalisinde dağ yamaçlarını ve yüksek kesimleri yurt edinmiştir. Sabit Genç, aşiretin 1838-39'da Karadağ ve çevresindeki kışlaklarında 429 hanede 1.235 erkek nüfusu bulunduğunu, bu kışlakların çoğunun sonradan Gökçeli Yörüklerinin köyleri çevresinde birer köye dönüştüğünü belirtir. Genç'in saydığı kışlaklar arasında bugünkü Başpınar, Şıhoğlu, Çayan, İkizyaka, Kafarlı, Koyuncu ve Şarklı köylerinin yanında Çulpara da vardır. İki topluluk Karadağ'ın yaylalarını paylaşmak zorunda kalmıştır.

Alandağlı'nın incelediği nüfus defterlerinde Çulpara kışlağı aşiretin Hasan Paşa oymağına bağlı olarak kaydedilmiştir. Hane ve nüfus belirtmeyen ilk defterde Çulpara'da 53 kişi sayılır; sonraki defterlerden birinde 91 hane ve 175 kişi, ötekilerde 50 hane ve 140 kişi ile 47 hane ve 133 kişi yazılıdır. Bu rakamlarla Çulpara, Kebir (Büyükkışla), Badın ve Gaffarlı ile birlikte Milli nüfusunun en yoğun olduğu kışlaklardandır. Defterlerin birinde kışlak kâhyasının 63 yaşındaki Halil bin Ali olduğu da yazılıdır. Gelirlere ilişkin kayıtlarda ise Çulpara kışlağının her iki hisseden gelirinin Sivaslı emekli bir tımarlı sipahi olan İbrahim'e ait olduğu görülür.

Aşiret kışlaklarının köye dönüşmesi Cumhuriyet döneminde tamamlanmıştır. Alandağlı, Milli kışlaklarının adlarının büyük ölçüde değişmeden kaldığını gösterirken Çulpara'nın 1945 tarihli haritada yer aldığını ve 1968 tarihli köy listesinde Göynücek'e bağlı bir köy olarak kayıtlı olduğunu belirtir. Mehmet Özsait'in 1987 ve 1989'da Göynücek'te sistematik olarak taradığı köylerin listesinde ise Çulpara yoktur; köy topraklarında bir höyük ya da tarihî yapı bildiren bir yayına da ulaşılamamıştır.

Nüfus

Çulpara'nın nüfusu, Göynücek köylerinin çoğunda görülen hızlı erimeyi yaşamamıştır. 2007'de 159 olan nüfus on beş yıl boyunca 140 ile 170 arasında kalmış, en düşük değerine 2022'de 142 ile inmiştir. Ardından yeniden artan rakam 2024'te 158'e, 2025'te 179'a ulaşmıştır. Son sayımda köyde 92 erkek ve 87 kadın kayıtlıdır; bu sayı 19. yüzyıl defterlerinden birinin kışlak için verdiği 175 kişiyle hemen hemen aynıdır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar