Merzifon'un Türnük bucağına bağlı Harız köyünden Ali Baki Gül, 8 Temmuz 1943'te derleme ekibine tek başına bir divan okumuştur. Fişe yazılan ilk dize parçanın kimden söz ettiğini açıkça söyler: "Hak cemaliñ kâbesi hayranıdır Bekdaşiler". Katalog parçayı "Divan (Bektaşiler)" başlığıyla verir; parantezdeki ad büyük ihtimalle dizenin sonundaki redife dayanır. Plak numarasının yüz kısmı fişte eksik kalmış, katalogcu onu "1126/A[-1]" diye tamamlamıştır. Divan TRT repertuvarına alınmamış, tam metni ve ezgisi de basılmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Yöre: Merzifon (fişte kayıt yeri açıkça yazılı)
  • Kaynak kişi: Ali Baki Gül; rençber, fişteki doğum yılı Rumî 1315 (1899 dolayı), Merzifon, Türnük bucağı, Harız köyünden; saz çalıyor
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: eski Ankara Devlet Konservatuvarı Folklor Arşivi (bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda), plak 1126/A[-1]; Kaya kataloğunda sıra 3675
  • Tür: divan (deyiş)
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiş
  • Kaynak bağlantısı: TRT kaydı olmadığından künye Kaya'nın katalog tezinden
  • Genel yazı: Yeşilırmak'ın Ezgisi

Sözleri

Katalogun aktardığı dize, fişteki yazımıyla:

Hak cemaliñ kâbesi hayranıdır Bekdaşiler

"Ñ" harfi katalogda genizden söylenen n sesini gösterir. Dize kabaca "Bektaşiler, Hakk'ın cemalinin Kâbesine hayran olanlardır" diye anlaşılabilir; metinden çıkan anlam, Hakk'ın yüzünü yönelinecek bir Kâbe sayan bir söyleyiştir. Kelimelerin bağlanışı iki türlü okunmaya elverişli olduğundan bu anlam yaklaşıktır. Dize remel bahrinin "fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbına oturur; bu ölçü ile "Bekdaşiler" redifi, parçanın aruzla yazılmış bir divan olduğunu düşündürür. Öbür beyitler ve nota basılmamıştır; Ali Baki Gül'ün okuyuşu 1126 numaralı plağın A yüzüne alınmıştır.

Hikâyesi

Divanın hangi şaire ait olduğunu fiş yazmaz; aynı gezide söz sahibi bilinen parçalarda görülen köşeli parantezli şair notu burada yoktur. Merzifon'daki Bektaşi çevresiyle ya da belli bir dergâhla ilişkisi üzerine yayımlanmış bir bilgiye rastlanmadı.

Müzikal Özellikleri

Ezgiye dair yayımlanmış bir çözümleme yok. "Divan" adı fişlerde bir biçimi anar: ertesi gün Gümüşhacıköy'de Bektaş Yıldız'ın okuduğu "Beni Bir Dost Yareledi" de parantez içinde "Divan" olarak kaydedilmiştir. Ali Baki Gül'ün kaydının ezgisi, dizisi ve süresi hakkında başka bir şey bilinmiyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Ali Baki Gül aynı gün beş kişilik bir topluluğun içinde "Mail Oldum"u da okumuştur. O kayıt TRT repertuvarına 1901 numarayla girmiş, künyesindeki fiş kopyasında adı "Ali Gül (1315)" diye geçer; türkü Mail Oldum Hub Cemale Bakmaya sayfasında anlatılır. Divanın bulunduğu plağın B yüzünde, aynı topluluktan İbrahim Elmas'ın okuduğu ve "Bugün pir divanına vardım" diye başlayan Bülbül vardır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar