Yüzbaşızâdeler'in bu kâtip şairi, Sivas valiliğine kadar yükselmiş Karakulak Mustafa Paşa'nın torunu, Amasya alaybeyi Yüzbaşı Ali Bey'in oğludur; ailenin "Yüzbaşızâde" ya da "Yüzbaşıoğulları" diye anılması buradan gelir. Hacı Emrullah Efendi, vezir Hacı Mustafa Paşa'nın divan kâtipliğini yapmış ve "Emrî" mahlasıyla şiir söylemiştir. Ölüm tarihi yalnız "1191'den (1777-78) sonra" diye bilinir. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın kısa maddesinin dışında onu anan bir kayıt bulunamadı; şiirlerinden de geriye bir örnek kalmadı.

Hüsameddin'in Kaydı

Amasyalıdır. Esbak Sivas vâlisi Amasyalı Kara Kulak Mustafa Paşazâde Yüzbaşı Ali Bey'in mahdûmudur. Hacı Efendizâde Emrullah Ağa'nın kerîmezâdesidir. Tahsîl-i maârif edib vüzerâdan Hacı Mustafa Paşa'nın dîvân kâtibi oldu. 1191 sâlinden sonra vefât etdi. Kâtib, şâir olup mahlâsı "Emrî" idi. Mahdûmları Mustafa, Hasan Efendilerdir.

Günümüz Türkçesiyle: Amasyalıdır. Eski Sivas valisi Amasyalı Karakulak Mustafa Paşa'nın oğlu Yüzbaşı Ali Bey'in oğludur; annesi Hacı Efendizâde Emrullah Ağa'nın kızıdır. Öğrenim görüp vezirlerden Hacı Mustafa Paşa'nın divan kâtibi oldu. 1191 yılından sonra öldü. Kâtip ve şairdi, mahlası "Emrî" idi. Oğulları Mustafa ve Hasan Efendilerdir. Maddenin kelime açıklamaları sitedeki Emrullah Efendi-Yüzbaşızâde el-Hâc sayfasında verilmiştir.

Bu kısa kayıt, aynı ciltteki komşu maddelerle birlikte okununca biraz daha açılır: Hüsameddin önce iki Hacı Efendizâde Emrullah Ağa'yı, sonra bu maddeyi, ardından da Emrî'nin torunu olan hattat Emrullah Vehbî Efendi'yi art arda verir. Maddenin tek görev bilgisi olan divan kâtipliği ise karanlık kalır; Hüsameddin vezir Hacı Mustafa Paşa'nın kim olduğunu ve o sırada hangi görevde bulunduğunu yazmaz.

Ailesi

Dedesi Karakulak Mustafa Paşa, dördüncü cildin kroniğinde "Amasyalı Pervanezâde Karakulak Mustafa Paşa" diye geçer: 13 Muharrem 1110'da (22 Temmuz 1698) zulmü yüzünden idam edilen Vezir İsmâil Paşa'nın yerine Sivas beylerbeyi olmuştur. Babası Yüzbaşı Ali Bey'in adı aynı kronikte iki kez Amasya alaybeyliğiyle anılır: Zilhicce 1151'de (Mart-Nisan 1739) ve Safer 1155'te (Nisan-Mayıs 1742).

Anne tarafından dedesi olan Hacı Efendizâde Emrullah Ağa'nın kim olduğu açık değildir, çünkü Hüsameddin bu adla iki madde verir. Birincisi Amasya kethüdayeri, Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın ağalarından ve Gümüş Madeni emini olan, 1083'te Eski Kethüda Mahallesi mescidini yeniden yaptıran ve 1099'da (1687-88) ölen sipahidir. İkincisi, babası Hacı Osman Ağa'nın da bir Hacı Emrullah Ağa'nın oğlu olduğu yazılan, dergâh-ı âlî çavuşluğundan müteferrikalığa ve 1161'de ser-müteferrikalığa yükselen ve 1167'de (1753-54) ölen Emrullah Ağa'dır. Emrî'nin babası 1739-1742'de alaybeyi, kendisi de 1777-78'den sonra hayatta olduğuna göre, kızının oğlu olarak anılan dedenin ikinci Emrullah Ağa olması tarihlerle daha iyi uyuşur. Hüsameddin bunu açıkça söylemez; maddenin sitedeki açıklamasında ise dede, birinci Emrullah Ağa ile aynı kişi sayılmıştır.

Oğlu Hasan Efendi, Hüsameddin'in bir sonraki maddesine göre ünlü hattat Emrullah Vehbî Efendi'nin babasıdır. Hasan Efendi, ailenin atası Sekbân Timur'un vakfına mütevelli iken 1225'te (1810-11) ölmüş; vakfın yönetimi oğluna geçmiştir. Emrî'nin adını taşıyan bu torun, Maydonozcuzâde Hacı Hâfız Halil Zühdü Efendi'den ve Amasya'nın başka hattatlarından icazet alarak Sultan Bayezid Mektebi'nde yıllarca hat öğretmiş ve 1278'de (1861-62) ölmüştür.

Yedinci ciltteki bir başka madde, Yeniçeri ağalığına kadar yükselen Emîn Mehmed Ağa'yı da Karakulak Mustafa Paşazâde Yüzbaşı Ali Bey'in oğlu olarak verir. Bu kayda göre Emrî'nin kardeşi olan Emîn Mehmed Ağa, Şevval 1202'de (Temmuz-Ağustos 1788) Yeniçeri ağası olmuş, 1204'te Amasya mütesellimi olmuş ve 1212'de (1797-98) ölmüştür. Dördüncü cildin kroniği ise aynı kişiyi Yüzbaşı Ali Bey'in torunu, Amasya serdarı Yüzbaşıoğlu Mustafa Ağa'nın oğlu olarak tanıtır ve bunu ocak defterlerinden öğrendiğini söyler. Bu iki kayıttan hangisinin doğru olduğu belirlenemedi; dolayısıyla Emîn Mehmed Ağa'nın Emrî'nin kardeşi mi, yeğeni mi olduğu da açık değildir.

Şiiri

Aynı ciltteki Emrî maddeleri arasında mahlası metnin içinde, mahlâsı "Emrî" idi sözüyle açıkça veren yalnız budur. Buna karşın Hüsameddin tek beyit aktarmaz, bilgiyi nereden edindiğini de göstermez; Emrî'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Metin Hakverdioğlu'nun çalışmasındaki yedinci cilt listesinde adı "Emrullah Efendi-Yüzbaşızâde" biçiminde geçer.

Kitapta Emrî diye anılan Amasyalı yalnız o değildir. Aynı ciltte, bu maddeden sonra, araya torunu Emrullah Vehbî Efendi'nin maddesi girdikten sonra 1029'da (1619-20) ölen Hacı Beyzâde Emrî Ahmed Çelebi, maddesi yarım kalmış Mecdîzâde Emrî Ahmed Efendi ve 1136'da (1723-24) ölen kadı Çelebizâde Emrî Ali Efendi gelir. Dördü arasında akrabalık bildiren bir kayıt yoktur.

Kronoloji

13 Muharrem 1110 (22 Temmuz 1698): Dedesi Karakulak Mustafa Paşa Sivas beylerbeyi olur.

Zilhicce 1151 (Mart-Nisan 1739): Babası Yüzbaşı Ali Bey Amasya alaybeyi olur.

Safer 1155 (Nisan-Mayıs 1742): Ali Bey yeniden alaybeyi olur.

1191 (1777-78) sonrası: Emrî Emrullah Efendi ölür.

1225 (1810-11): Oğlu Hasan Efendi ölür; Sekbân Timur vakfının mütevelliliği torunu Emrullah Vehbî'ye geçer.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar