"Gandilli", Gümüşhacıköy ağzında "kandilli"nin söylenişidir ve bu kelime 1943 yazında konservatuvar heyetinin fişlerine birkaç kez girmiştir. Bektaş Yıldız'ın 9 Temmuz'da Gümüşhacıköy'de okuduğu bu güzelleme, "Çünki gözel bende meylin yoğumuş" dizesiyle açılır. TRT'nin repertuvarına alınmayan güzellemenin notası da sözleri de bugüne kadar yayımlanmadı.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Gümüşhacıköy
  • Kaynak kişi: Bektaş Yıldız
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 9 Temmuz 1943
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3703
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1133/A-2
  • Tür: deyiş; fişteki nitelemesi "güzelleme"
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Çünki gözel bende meylin yoğumuş

Dize "Madem ki güzel, bende gönlün yokmuş" anlamına gelir; meyil burada gönül eğilimi, sevgidir. Âşık, sevdiği güzelin kendisine ilgi duymadığını sonunda anlamış gibidir. Güzellemenin kalanında bu sitemin nasıl sürdüğü bilinmiyor, çünkü geri kalan dizeler hiçbir yayına geçmemiştir. Kaya'nın kataloğu ilk dizeden ötesini vermez; tam metni fişin TRT'deki kopyası, Yıldız'ın sesini 1133 numaralı plağın A yüzü saklar.

Derlemeler ve Varyantlar

Konservatuvar fişlerinde "Kandilli" adı çoğunlukla Kerem'le birlikte geçer. Kayseri'de 1941'de "Kandilli Kerem: Dizini dizimden ıramaz iken", Göksun'da aynı yıl "Kandilli Kerem: Seherde uğradım ben bir güzele" kaydedilmiştir. 1943 gezisinde ad yeniden karşımıza çıkar: Tokat'ta 25 Haziran'da Veli Aydın bir "Kandilli Kerem" okumuş, Merzifon'da 8 Temmuz'da Rüstem Coşar "Kandilli Kerem: Ervahı ezelden bir gözel sevdim"i plağa vermiştir. Gümüşhacıköy fişinde ise Kerem adı geçmez ve parça bir güzelleme diye nitelenir. Yıldız'ın güzellemeyi Kandilli Kerem diye bilinen ezgiyle mi okuduğu, yoksa adın başka bir şeye mi işaret ettiği, notalar elde olmadıkça cevapsız kalıyor.

Hikâyesi

Fişte şair adı geçmez. Kaya, âşık şiirlerinde başlıkta adı geçmeyen şairi sözlerdeki mahlastan çıkarıp köşeli ayraçla eklediğini yazar. Yıldız'ın aynı plağa okuduğu bir önceki parçada "[Veli'den]" notu varken bu kayıtta böyle bir ek bulunmaması, katalogcunun sözlerde bir mahlas görmediğini düşündürür. Güzellemenin kime yazıldığına ya da Yıldız'ın onu nereden öğrendiğine dair basılı bir bilgiye ulaşılamadı.

Müzikal Özellikleri

"Güzelleme" adı bir şiir türünü, güzelin övülmesini anlatır; ezginin serbest mi ölçülü mü okunduğu hakkında bir şey söylemez, fiş de dizisine ya da ölçüsüne dair bir not içermez. Yıldız'ın sazı kataloğun çalgı ekinde bozuk düzende akort edilmiş olarak geçer; parçayı bu sazla çalıp söylemiş olması muhtemeldir, ama fişler her kayıt için çalgıyı ayrıca belirtmez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

1133 numaralı plağın A yüzünde Gandilli'den önce "Beni Bir Dost Yareledi (Divan) [Veli'den]", B yüzünde ise "Beypazarı: Gezdür Garacoğlan gır atı gezdür" kaydedilmiştir. Güzellemenin bu 1943 plağından başka bir icrası bilinmez; Yıldız'ın o günkü kayıtlarından TRT repertuvarına giren tek eser Tokat'ın Mezerliği'dir. Gümüşhacıköy'ün ve ilin öbür ezgileri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında bir araya getirilmiştir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar