Hâmid Ahmed Efendi, Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar'ın gözünde her şeyden önce bir kadıdır: madde onu "fahrü'l-kudât, umdetü'l-vülât", yani kadıların övüncü ve valilerin dayanağı diye över, şairliğini ise bu unvanların ardından tek kelimeyle geçer. Amasya'nın Hâcezâde ailesindendi. Babası Remzî Abdullah Efendi'den ve şehrin tanınmış hocalarından okudu, Amasya medreselerinde müderrislik etti, ardından Trabzon kadılığına, oradan devriye mollalığına yükseldi; 1103 (1691-92) dolaylarında öldü. Aynı maddede "şâir-i meşhûr" diye anılan kardeşi Şevkî Mehmed Efendi'nin şiirlerinden de, kendisininkilerden de elimizde tek satır yoktur.

Hayatı

Madde, Amasya Tarihi'nin sekizinci cildinde, "hâ" harfiyle başlayan adlar arasındadır:

Amasyalıdır. Amasya fuzalâsından Hâcezâde Abdullah Remzî Efendi’nin mahdûmudur. Pederinden ve Uzun Mehmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm ve Amasya medreselerinden bir kaçına sırasıyla müderris ba’dehû kâdı oldu. 1087’de terfî’an Trabzon kazâsına ta’yîn edilip sonra devr-i bilâd ederek mevâlî-i devriyyeden olduğu hâlde 1103 senesi hudûdunda vefât etdi. Fahrü’l-kudât, umdetü’l-vülât, âlim, şâir, edîb idi. Birâderi şâir-i meşhûr Şevkî Mehmed Efendi’dir.

Bugünkü dille: Amasyalıdır, Amasya bilginlerinden Hâcezâde Abdullah Remzî Efendi'nin oğludur. Babasından ve Uzun Mehmed Efendi'den okuyup öğrenimini tamamladı, ders-i âm oldu; Amasya medreselerinin birkaçında sırayla müderrislik yaptıktan sonra kadılığa geçti. 1087'de yükselerek Trabzon kadılığına atandı, ardından şehir şehir dolaşarak devriye mollaları arasına girdi ve 1103 yılı dolaylarında öldü. Kadıların övüncü, yöneticilerin dayanağı; bilgin, şair ve edip biriydi. Kardeşi ünlü şair Şevkî Mehmed Efendi'dir.

Ders-i âm, cami kürsüsünde genel ders vermeye izinli müderris demektir; Hâmid bu basamaktan sonra şehrin medreselerinde müderris olmuş, sonra yolunu kadılığa çevirmiştir. 1087 (1676-77) yılındaki Trabzon tayini maddede "terfî'an", yani bir yükselme olarak kaydedilir. "Mevâlî-i devriyye" sözü, büyük şehirlerin kadılıklarını sırayla dolaşan molla rütbesindeki kadıları anlatır; Hâmid hayatının sonunu bu rütbede geçirmiştir. Hangi şehirlerde bulunduğunu, nerede ölüp nereye gömüldüğünü Hüsameddin söylemez.

Hocası "Uzun Mehmed Efendi", kardeşi Şevkî'nin maddesinde "Uzun Müderris" diye tanınan Fâzıl Mehmed Efendi olarak geçer. Aynı hocanın adı, Hâmid'in maddesinden yirmi sayfa kadar sonra Mü'eyyedzâde ailesinden Habîb Efendi-Vâsi' Çelebizâde'nin maddesinde de karşımıza çıkar: Habîb Efendi önce "Hâcezâde Abdullah Efendi"den, sonra Uzun Müderris Mehmed Efendi'den okumuştur. Böylece aynı iki hocanın, yani Hâmid'in babasının ve Uzun Müderris'in, XVII. yüzyılın ortasında Amasya'da birden çok öğrenci yetiştirdiği anlaşılır.

Hâcezâde Ailesi İçindeki Yeri

Hâcezâdeler, "Küçük Hâce" lakabıyla tanınan müderris Kadızâde Mehmed İlmî Efendi'nin soyudur. Hâmid'in babası Remzî Abdullah Efendi bu Mehmed İlmî'nin oğludur; Hâmid de ailenin üçüncü kuşağına aittir. Kitapta bu sıra her yerde aynı verilmez: Şevkî Mehmed Efendi'nin maddesi onu "Mehmed İlmî Efendi bin Abdullah Remzî Efendi'nin mahdûmu" diye tanıtır, yani baba ile dedeyi yer değiştirmiş gibi görünür. Hâmid'in maddesi ile Remzî Abdullah Efendi-Hâcezâde maddesi ise birbirini doğrular ve iki kardeşi Remzî'nin oğulları sayar. Ailenin bütün kolları ve kuşakları için: Hâcezâdeler.

Kardeşi Şevkî Mehmed Efendi Uyvar, Girit, Kamaniçe ve Hotin gibi sınır eyaletlerinde kadılık etmiş, talik yazıda usta bir hattat olarak tanınmış, 1100 (1688-89) dolaylarında ölmüştür. İki kardeş aynı hocalardan okumuş, ikisi de kadılık yolunu seçmiştir; Hâmid kardeşinden üç dört yıl kadar sonra ölmüş görünür. Şevkî'nin "şâir-i meşhûr" diye anılmasına karşılık Hâmid'in maddesinde şiirine dair bir örnek, eser adı ya da nitelendirme yoktur.

Şiiri

Maddedeki "âlim, şâir, edîb" sıralaması, Hâmid'in şairliğine dair bütün bilgimizdir; Hüsameddin bu sözün dayanağını göstermez, örnek olarak bir beyit de aktarmaz. Hâmid Ahmed Efendi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Hüsameddin'in kitabını bir şairler tezkiresi gibi okuyan Metin Hakverdioğlu'nun 2024 tarihli incelemesinde de adından öte bir şey bulunmaz.

Kronoloji

1087 (1676-77): Trabzon kadılığına atanır.

1100 (1688-89) dolayları: Kardeşi Şevkî Mehmed Efendi ölür.

1103 (1691-92) dolayları: Devriye mollalarından iken ölür.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar