"Gene mihman geldi göynüm şad oldu": misafirin gelişine sevinen bir dize, Amasya'nın Zigala köyünde 5 Temmuz 1943 tarihini taşıyan kayıtların başında durur. Deyişi Uygur köylü âşık Sadık Ayan okumuş, konservatuvar heyeti fişine "Hoş Geldiniz" adını yazmıştır. Sözlerin geri kalanı da ezgisi de basılı bir kaynağa geçmemiş, TRT repertuvarı da bu parçayı almamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok
  • Kaynak kişi: Sadık Ayan; icracı listesinde "Âşıktır" notuyla, ziraatçi, Amasya merkeze bağlı Ezine bucağının Uygur köyünden, fişteki doğum yılı rumî 1310 (1894-1895); çalgısı köşeli parantez içinde saz
  • Derleme yeri ve tarihi: Zigala (bugün Aydınca) köyü, 5 Temmuz 1943
  • Derleyen: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen (Ankara Devlet Konservatuvarı)
  • Tür: deyiş
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim olarak kayıtlı
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak [1]107/A-1; numaranın ilk hanesi katalogda köşeli parantez içinde, yani fişte eksik ya da okunaksız olduğu için Kaya'nın tamamladığı
  • Kaynak yayın: Kaya kataloğu, sıra 3584 (İTÜ deposu); TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Katalog, fişteki sözlerden yalnız ilk dizeyi verir:

Gene mihman geldi göynüm şad oldu

"Mihman" Farsça kökenli bir kelimedir ve misafir demektir; "göynüm" gönlümün yöre ağzındaki söylenişi, "şad" ise sevinçlidir. Dize günümüz Türkçesiyle "Yine misafir geldi, gönlüm sevindi" diye okunur. "Gene" kelimesi gelişin ilk olmadığını, beklenen ve sevilen bir konuğun yeniden ağırlandığını sezdirebilir. Deyişin devamı ne Kaya'nın listelerinde ne de başka bir yayında vardır; bütününü bugün yalnız Ayan'ın okuduğu plak saklar, o da eski konservatuvar arşiviyle Hacettepe'ye geçmiştir.

Hikâyesi

Akla ilk gelen ihtimal heyetin kendisidir: Ankara'dan gelen heyet o gün Zigala'daydı ve bir âşığın misafiri karşılayan bir deyişle söze başlaması, köyün konuklarına bir selam gibi okunabilir. Fiş böyle bir şey söylemez, bu yüzden okuma bir yorum olarak kalmalıdır; deyiş, köyde cem ya da sohbet meclislerinde gelen misafire okunan bir parça da olabilir. Hangi vesileyle söylendiğine dair yayımlanmış bir bilgi yoktur. Konservatuvar arşivinde benzer başlıklar başka yerlerden de vardır: 1939'da Çorum'da kaydedilen "Hoş Geldiniz Divanı [Cemali'den]" ve 1945'te Hacıbektaş'ta "Hû dedik irfane girdik" diye başlayan "Safa Geldiniz". Sözleri bilinmediği için Zigala deyişinin bunlarla ilişkisi kurulamaz.

Müzikal Özellikleri

Sazın icracı listesinde köşeli parantezle verilmesi, Ayan'ın deyişi sazla okuduğunu bile kesin olmaktan çıkarır. Ezgi hiçbir yerde notaya geçmemiştir; makam ve usul bilgisi de yok.

Okuyanlar ve Kayıtlar

1107 numaralı plakta deyişin ardından âşığın öbür üç parçası gelir: "Biz Dinî Batıl", "Bülbül" ve "Kitabîden Bir Parça". Deyişin Ayan'ın bu kaydı dışında izlenebilen bir icrası yoktur. Aynı köyden Hüseyin Kılıç'ın o gün okuduğu türkülerden İnce Çayır Biçilmez ve Gidiyom Deme Bana TRT repertuvarına girmiştir; Zigala'da Mehmet Hulusi Er'den alınan "Kızılırmak" da repertuvarda Allah Allah Dedik Ata Bindirdik adıyla yer alır. Amasya'nın deyiş ve türkülerine genel bakış için Yeşilırmak'ın Ezgisi okunabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar