AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Âbak Bey-Emîr Bedreddîn

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 11 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’nın hâriç mahallâtından Kayabaşı Mahallesi’nde mukîm ümerâdan Kayabeyzâde Bayat Bey’in oğludur. Amasya emîr-i kebîri el-Hâc Şâdgeldi Pâdişah bin el-Hâc Kutluşâh devrinde Geldiklân nahiyesi ve kazâsı beyi oldu. Emîr-i müşârün-ileyhin evâhir-i ahdinde vefât etdi. Hacı Şadgeldi Paşa’nın mu’temed ve sâdık beylerinden idi. Mahdûmları Ahmed, Süleyman [5] beyler ve Süleyman Beyzâde Dâvud Şah Bey Osmanlı ümerâsındandır. Âbâk-“tâbâk” vezninde olup et-Tuhfetü’z-Zekiyye’de mutlaka şekil ve sûret, şahsiyyet ve sûret-i hasene ma’nâsınadır. Eski Türk adlarından olup pek çok beylerin adıdır.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın dış mahallelerinden Kayabaşı Mahallesi'nde oturan emirlerden Kayabeyzâde Bayat Bey'in oğludur. Amasya'nın büyük emiri el-Hâc Şâdgeldi Padişah bin el-Hâc Kutluşah döneminde Geldiklân nahiyesi ve kazasının beyi oldu. Adı geçen emirin son zamanlarında öldü. Hacı Şadgeldi Paşa'nın güvendiği ve sadık beylerindendi. Oğulları Ahmed ve Süleyman Beyler ile Süleyman Beyzâde Dâvud Şah Bey, Osmanlı emirlerindendir. Âbâk, "tabâk" vezninde olup et-Tuhfetü'z-Zekiyye adlı eserde, kayıtsız şartsız olarak şekil ve suret, kişilik ve güzel görünüş anlamınadır. Eski Türk adlarından olup pek çok beyin adıdır.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • hâriç mahallât: şehrin dışında, çevresinde kalan mahalleler
  • mukîm: oturan
  • emîr-i kebîr: büyük emir, bölgenin başı
  • emîr-i müşârün-ileyh: adı geçen emir
  • evâhir-i ahd: görev ya da dönemin son zamanları
  • mu'temed: güvenilen
  • vezn: kelimenin ses kalıbı

Hacı Şadgeldi ve Dönemi

Metindeki Amasya emiri Hacı Şadgeldi, Hacı Kutlu Şah'ın ikinci büyük oğludur. Amasya emirliğine 1359'da atanmış ve 1381'deki ölümüne kadar bu görevde kalmıştır. 1362'deki Kaynar olayından sonra ikinci kez Amasya emiri olarak sahneye çıkmış, bu yıllarda bağımsız davranmaya başlamıştır. Kaynaklarda bu emirlik "Kürdoğlu Emareti", "Kutluşah Emareti" ya da "Şadgeldi Emareti" diye geçer. Kadı Burhâneddin'in 1381 sonbaharında onu yenip öldürdüğü belirtilir.

Âbak Bey'in bu emirliğin son yıllarına yakın ölmüş olması, Hüsameddin'in "evâhir-i ahd" ifadesiyle uyumludur. Bu sebeple 1370'lerin sonlarında ya da 1380 dolaylarında öldüğü düşünülebilir; bu bir çıkarımdır, metinde tarih verilmemiştir.

Geldiklân ve Aile Kolu

Beyin yönettiği Geldiklân nahiyesinin bugünkü yeri başka kaynaklarda doğrulanamadı. Kayabaşı Mahallesi için de ayrı bir kayda rastlanmadı. Oğulları Ahmed ve Süleyman Beyler ile torun Dâvud Şah Bey'in de Osmanlı hizmetindeki emirler arasında sayıldığı, Hüsameddin dışında bir kaynakla teyit edilemedi.

Âbak adının anlamı için Hüsameddin et-Tuhfetü'z-Zekiyye'yi kaynak gösterir. Başka bir kaynaktan bu açıklamayı karşılaştırma imkânı bulunamadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler