Amasyalıdır. 1093 târîhli Defter-i Mütekâ’idîn’de “Mehmed Osmân Amasya” ve bâlâsında “Cebecioğlu” yazılan Amasya kethüdâyeri Cebecioğlu Mehmed Ağa bin Osmân Ağa bin Mahmûd Ağa’nın oğludur. Gençliğinde yeniçeri olup 1099 vak’asında ibrâz-i hizmetiyle nâil-i terakkî ve mu’ahharan müteaddid defalar Amasya yeniçeri serdârı oldu. 1122 senesi Rus harbinde fevkalâde yararlıklar göstermekle Turnacıbaşı pâyesiyle taltîf edilip 1124 senesinde İstanbul kâ’im makâmı Amasyalı el-Hâc Ahmed Paşa’nın himmetiyle yeniçeri ocağında kethüdâyeri ve müte’âkiben muhzır ağalığıyla dâhil-i katâr oldu. 1125 senesi şevvâlinde kul kethüdâsı olup Yeniçeri Ağası Kürd Hasan Ağa’nın istirkâbına marûz ve efendisi de [26] menkûb olduğundan 1126 senesi evâsıtında azl ile vatanına i’zâm edildi. 1131 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Ağa Paşa ve Mataracı Paşa demekle meşhûr, şecî’ idi.
Oğullarından eş-Şeyh Ahmed Efendi İstanbul’da ders-i âm ve Arab Câmii kürsü şeyhi oldu. Buna “Mataracızâde” dendi. Diğeri Amasya a’yânından el-Hâc Mehmed Ağa’dır. Bunun mahdûmu es-Seyyid Osmân Paşa ve diğer mahdûmu Amasya nakîbül-eşrâf kâ’im-makâmı es-Seyyid el-Hâc İbrâhim Efendi’dir. Bunlara “Cebecizâdeler” denirdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. 1093 [1682] tarihli Mütekaidîn Defteri'nde "Mehmed Osmân Amasya" adıyla, üstüne de "Cebecioğlu" yazılarak kaydedilen, Amasya kethüdâyeri Cebecioğlu Mehmed Ağa'nın, onun babası Osmân Ağa'nın, onun da babası Mahmûd Ağa'nın oğludur. Gençliğinde yeniçeri oldu; 1099 [1687-88] olayında gösterdiği hizmetle yükseldi, sonra birçok kez Amasya yeniçeri serdarı oldu. 1122 [1710-11] Rus savaşında olağanüstü yararlıklar göstermesi üzerine turnacıbaşı rütbesiyle ödüllendirildi. 1124'te [1712] İstanbul kaymakamı Amasyalı Hacı Ahmed Paşa'nın gayretiyle yeniçeri ocağında kethüdâyeri, ardından muhzır ağalığı ile ocak kadrosuna girdi. 1125 şevvalinde [1713] kul kethüdâsı oldu. Yeniçeri Ağası Kürd Hasan Ağa'nın olumsuz tavrına uğradı, efendisi de sürgüne gönderildiğinden 1126 ortalarında [1714] görevden alınarak memleketine yollandı. 1131 başlarında [1718-19] öldü. "Ağa Paşa" ve "Mataracı Paşa" adlarıyla tanınırdı; yürekli bir adamdı.
Oğullarından Şeyh Ahmed Efendi İstanbul'da genel dersler verdi ve Arab Camii'nin kürsü şeyhi oldu. Buna "Mataracızâde" denirdi. Öteki oğlu Amasya ileri gelenlerinden Hacı Mehmed Ağa'dır. Onun oğullarından biri Seyyid Osmân Paşa, biri de Amasya nakîbüleşraf kaymakamı Seyyid Hacı İbrâhim Efendi'dir. Bunlara "Cebecizâdeler" denirdi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Defter-i Mütekâ'idîn: emekli edilenlerin kayıt defteri
- kethüdâyeri: yeniçeri ocağında üst düzey subay, ağanın yardımcılarından
- turnacıbaşı: yeniçeri ocağında bir üst rütbeli subay
- muhzır ağası: yeniçeri ocağında mahkeme ve divan işlerine bakan subay
- kul kethüdâsı: yeniçeri ağasının yardımcısı olan üst görevli
- dâhil-i katâr: kadroya, sıraya girmiş
- menkûb: sürgüne ya da kötü duruma düşmüş
- nakîbüleşraf: seyyidlerin kayıtlarını tutan ve onları gözeten kişi
Rus Savaşı ve Yeniçeri Rütbeleri
1122 [1710-11] tarihi, Osmanlı ile Rusya arasındaki Prut Savaşı'nın yıllarına denk düşer; Hüsameddin savaşın adını vermez, bu eşleştirme bir çıkarımdır. Turnacıbaşılık, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Fatih döneminden gelen, yeniçeri ocağının üst subaylık makamlarından biridir. Metinde sıralanan kethüdâyeri, muhzır ağası ve kul kethüdâsı görevleri de aynı ocak içindeki yükselişin basamaklarını gösterir.
Mehmed Ağa'nın lakabı "Mataracı", oğlunun lakabı Mataracızâde olarak sürmüştür; "Cebecioğlu" ve "Cebecizâde" adları ise ailenin babasından kalan adıdır. Ailenin Amasya'daki sonraki kolları hakkında Hüsameddin dışında bir kaynak bulunamadı. Yeniçeri Ağası Kürd Hasan Ağa ve sürgüne giden efendinin kim olduğu da araştırılan kaynaklarda doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar