Amasyalıdır. Ümerâdan Sunkuroğlu İsâ Bey’in [23] mahdûmu ve Yahşî Bey’in biraderidir. Hacı Şadgeldi Paşa devrinde ümerâdan olup 783’de Kadı Burhân Muharebesinde cesurâne harp ederken Hacı Şadgeldi Paşa ile beraber esir oldu. Hacı Şadgeldi Paşa maktûl oldukta bu fidye-i necât verip kurtuldu.
Ba’dehû Amasya Emîri Fahreddîn Ahmed Paşa ümerâsından olup 788’de Amasya emâreti, Birinci Sultân Murâd Hünkâra inkıyâd ederken hizmeti sebk ederek 798 hudûdunda Rumeli muharebâtında şehîden vefât etdi. Mahdûmları Yûsuf, Hamza Beylerdir. Hamza Bey, amcası Yahşî Bey’e dâmâd olup 804’de Timurlenk Muharebesinde vefât etdi. Bunun oğulları Sinâneddîn Yûsuf, Bedreddîn Dâvud Paşalardır. Bunlar Bâyezîd Paşa’nın hemşîrezâdeleri olup vezârete kadar terakkî etmişlerdi. Bunlara “Âsâyişî Beyzâdeler” dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Emirlerden Sunkuroğlu İsa Bey'in oğlu ve Yahşi Bey'in kardeşidir. Hacı Şadgeldi Paşa zamanında emirlerden olup 783'te [1381] Kadı Burhaneddin ile yapılan savaşta yiğitçe çarpışırken Hacı Şadgeldi Paşa ile birlikte esir düştü. Hacı Şadgeldi Paşa öldürülünce kurtulmalık fidye verip kurtuldu.
Sonra Amasya Emiri Fahreddin Ahmed Paşa'nın emirlerinden olup 788'de [1386] Amasya beyliği Birinci Sultan Murad Han'a bağlanırken hizmetiyle öne geçti ve 798 dolaylarında [1395-96] Rumeli savaşlarında şehit olarak öldü. Oğulları Yusuf ve Hamza Bey'dir. Hamza Bey, amcası Yahşi Bey'in damadı olup 804'te [1402] Timur ile yapılan savaşta öldü. Bunun oğulları Sinaneddin Yusuf ve Bedreddin Davud Paşalardır. Bunlar Bayezid Paşa'nın kız kardeşinin çocukları olup vezirliğe kadar yükselmişlerdi. Bunlara "Asayişî Beyzâdeler" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ümerâ: emirler, beyler
- cesurâne: yiğitçe, cesaretle
- fidye-i necât: kurtuluş bedeli olarak ödenen para
- maktûl: öldürülmüş
- inkıyâd: boyun eğme, bağlanma
- sebk: öne geçme
- hemşîrezâde: kız kardeşin çocuğu
- terakkî: yükselme
Amasya'da Beylikten Osmanlı Yönetimine Geçiş
Maddedeki olaylar, Amasya'nın on dördüncü yüzyılın sonunda yaşadığı el değiştirmelerle ilgilidir. Hacı Şadgeldi, Amasya'yı Eretna Beyliği'nin başındaki Ali Bey'den almıştı. Kadı Burhaneddin 1381 sonbaharında Şadgeldi'yi yenip öldürdü; çarpışmada bazı emirler öldü, bazıları esir düştü. Hüsameddin'in 783 tarihi bu olayla uyuşur. Kadı Burhaneddin Amasya'yı alamadı; şehrin ileri gelenleri Şadgeldi'nin oğlu Fahreddin Ahmed'i yönetici seçti. Fahreddin Ahmed sonradan I. Murad'a bağlılığını bildirdi. Kaynaklarda Şehzade Bayezid'in 1386'da Amasya sancak beyi olarak atandığı bildirilir; Hüsameddin'in 788 tarihi bu yıla denk gelir. Yıldırım Bayezid'in 1389'da Kosova savaşı için ayrılırken Amasya'yı yine Fahreddin Ahmed'e bıraktığı da aynı kaynaklarda yazılıdır.
Aile Bağları
Yahşi Bey, daha sonra 1413-1421 arasında sadrazamlık yapan Bayezid Paşa'nın babasıdır. Hüsameddin'in bu maddede Âsâyiş Bey'in kardeşi olarak andığı kişi odur. Bayezid Paşa'nın yeğenleri Sinaneddin Yusuf ve Bedreddin Davud'un vezirliğe ulaştığı kaydı başka bir kaynakta doğrulanamadı. Âsâyiş Bey'in kendisine dair de Hüsameddin dışında bilgiye rastlanmadı. Hamza Bey'in öldüğü yer olarak anılan 804 [1402] savaşı, Ankara Savaşı'nın yılıdır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 17–18. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar