Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 193 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasya’da yeniçeri zâbitânından el-Hâc Yûsuf Ağa bin Gözdaş Mehmed Ağa bin Mustağa Ağa’nın oğludur. Bu da altmış yedi cemaâtinden bir yeniçeri olup alemdâr, defa’âtle Amasya serdârı ve İran muhârebâtında serdengeçtiler ağası, ba’dehû meclis-i hâciyân azâsı oldu. 1149 hudûdunda vefât etdi.
Diğer Kuloğlu Ahmed Ağa bin el-Hâc Halîl Ağa bin Mîr-livâ Mehmed Bey de sipâhi meşâhîrinden olup, mükerreren Amasya kethüdâyeri oldu. 1150 senesi hilâlinde vefât etdi.
Amasya yeniçeri subaylarındandır. Hacı Yûsuf Ağa, Gözdaş Mehmed Ağa'nın oğludur; Gözdaş Mehmed Ağa da Mustafa Ağa'nın oğludur. Yeniçerilerin altmış yedinci cemaatinden bir yeniçeriydi. Alemdar (bayraktar) oldu, birçok kez Amasya serdarlığı yaptı, İran savaşlarında serdengeçtiler ağası oldu, sonra hacılar meclisinin üyesi oldu. 1149 [1736-37] dolaylarında vefat etti.
Bir başka kişi olan Kuloğlu Ahmed Ağa, Hacı Halîl Ağa'nın oğludur; Halîl Ağa da Mîr-livâ (sancak beyi) Mehmed Bey'in oğludur. Sipahilerin tanınmışlarındandı ve birçok kez Amasya kethüdâyeri oldu. 1150 [1737-38] yılının başında vefat etti.
Maddenin başlığı "Ahmed Ağa-Gözdaşoğlu el-Hâc" biçimindedir, ancak ilk paragraf Gözdaş soyundan gelen kişiyi Hacı Yûsuf Ağa adıyla anar. İkinci paragrafta ise Ahmed Ağa adlı başka bir kişi gelir ve bu kişi Kuloğlu lakabıyla tanıtılır. Basılı metinde bu durum böyle durmaktadır ve burada değiştirilmemiştir. Hüsameddin kimi maddelerde birkaç akrabayı ya da çağdaşı tek başlık altında topladığı için, "diğer" sözcüğüyle açılan ikinci paragraf ayrı bir kişiye geçildiğini gösterir.
Her iki kişi de on sekizinci yüzyılın ilk yarısında Amasya'da yaşamıştır. Birincisinin yeniçeri, ikincisinin sipahi ocağından gelmesi, kentteki ileri gelenlerin iki ayrı askerî kökenden çıktığını gösterir. Yûsuf Ağa'nın "hacılar meclisi" üyeliği ile Ahmed Ağa'nın kethüdâyerliği, ikisinin de yerel yönetimde söz sahibi olduğuna işaret eder. Vefat tarihleri 1149 ve 1150 olup bu yıllar 1736-1738 arasına denk gelir. Yûsuf Ağa için "hudûd" (dolayları), Ahmed Ağa için "hilâl" (yılın başı) denmesi, yazarın elindeki kayıtlarda kesin günün bulunmadığını düşündürür.
Metin İran savaşlarından söz eder ancak hangi sefer olduğunu belirtmez; bunu kesinleştiren bir kaynak bulunamadı. Başka kaynaklarda bu iki kişiye dair bilgiye rastlanmadı.