Amasya ulemâsından Kâsım Bey Müderrisi el-Hâc Mustafa Efendi bin Hattât Ahmed Efendi bin Fazlullah Efendi’nin mahdûmudur. Merzifonî el-Hâc Mustafa Efendi’den vesâ’ir ulemâdan ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm ve 1113’de pederinin kasr-ı yediyle Kâsım Bey Müderrisi oldu.
1135’de üstâdı Çorumlu Müftü Hâfız es-Seyyid Mehmed Efendi’ye müsevvid ve emînü’l-fetvâ olup müşârün-ileyhin irtihâlinde bir müddet mahkeme kâtibi ba’dehû Amasya sancağı nâibi oldu. [627] Niyâbeti hitâmında yine mahkeme kâtibi ve meclis azâsı olduğu halde 1154’de vefât etdi. Âlim, kâtib, fakîh, ta’lîk-nüvis, nâfizü’l-kelim, vecîh bir zât idi. Oğulları es-Seyyid el-Hâc Mustafa, Ali Efendilerdir. Hacı Mustafa Efendi 1176’da vefât etdi. Oğulları es-Seyyid Feyzullah, Abdüsselam, Ahmed Efendilerdir. Hacı Ali Efendi de 1177’de vefât edib oğulları es-Seyyid Mehmed, Abdurrahman Ağalardır. Mehmed Ağazâde es-Seyyid el-Hâc Mehmed Emin Efendi meşhûrdur.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya âlimlerindendir. Kâsım Bey Medresesi müderrisi Hacı Mustafa Efendi'nin oğludur; Mustafa Efendi, hattat Ahmed Efendi'nin, o da Fazlullah Efendi'nin oğludur. Merzifonlu Hacı Mustafa Efendi'den ve başka âlimlerden öğrenimini tamamlayıp genel ders verme yetkisi aldı. 1113'te [1701-02] babasının görevden çekilmesiyle Kâsım Bey Medresesi müderrisi oldu.
1135'te [1722-23] hocası Çorumlu müftü Hâfız Seyyid Mehmed Efendi'nin yanında fetva müsveddesi yazan kişi ve fetva emini oldu; hocasının vefatı üzerine bir süre mahkeme kâtipliği yaptı, sonra Amasya sancağı nâibi oldu. Nâiplik görevinin sonunda yine mahkeme kâtibi ve meclis üyesi olarak çalışırken 1154'te [1741-42] vefat etti. Âlim, kâtip, fıkıh bilgini, talik yazıda usta, sözü geçen, itibarlı bir kişiydi. Oğulları Seyyid Hacı Mustafa ve Ali Efendilerdir. Hacı Mustafa Efendi 1176'da [1762-63] vefat etti; oğulları Seyyid Feyzullah, Abdüsselam ve Ahmed Efendilerdir. Hacı Ali Efendi de 1177'de [1763-64] vefat etti; oğulları Seyyid Mehmed ve Abdurrahman Ağalardır. Mehmed Ağazâde Seyyid Hacı Mehmed Emin Efendi tanınmış biridir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ulemâ: âlimler
- müderris: medresede ders veren öğretmen
- hattât: güzel yazı yazan kişi
- ders-i âm: genel ders verme yetkisi
- kasr-ı yed: elini çekme, görevden çekilme
- müsevvid: müsvedde yazan, yani fetvaların taslağını hazırlayan kişi
- emînü'l-fetvâ: müftünün yanında fetvaların kaydından ve emanetinden sorumlu görevli
- irtihâl: ölüm
- nâib: kadının yerine bakan yargı görevlisi
- hitâm: son bulma
- fakîh: fıkıh bilgini
- ta'lîk-nüvis: talik yazı yazan kişi
- nâfizü'l-kelim: sözü geçen
- vecîh: saygın, itibarlı
Bir Âlim Ailesinin Dört Kuşağı
Madde, Fazlullah Efendi'den başlayıp 1177 yılına kadar bir âlim ailesinin dört kuşağını sıralar. Babadan oğula geçen Kâsım Bey Medresesi müderrisliği, bu ailenin ilmiye mesleğini kuşaktan kuşağa sürdürdüğünü gösterir. Müderrisliğin babanın çekilmesiyle ("kasr-ı yed") devredilmesi, Osmanlı ilmiye sınıfında görev devrinin baba-oğul arasında yapılabildiğine örnektir. Maddenin başlığındaki "Fazlızâde" adı, soyun başındaki Fazlullah Efendi'ye dayanıyor görünür.
Ahmed Efendi'nin kariyeri müderrislikten kâtipliğe ve nâipliğe uzanır. Fetva müsveddesi yazarlığı ve fetva eminliği, müftü yanında yürütülen yazı işleridir; ardından geçilen mahkeme kâtipliği ve Amasya sancağı nâipliği ise yargı sisteminin içindeki görevlerdir. Kâsım Bey Medresesi'nin Amasya'nın hangi yapısı olduğuna dair kesin bir kaynağa rastlanmadı.
Ailenin sonraki kuşaklarına dair maddede yalnız ölüm yılları ve adlar yer alır. Son olarak anılan Mehmed Emin Efendi'nin "meşhûr" sayılması, onun kendi çağında bilinen bir kişi olduğunu söyler; başka kaynaklarda bu kişiye ve diğer ad sahiplerine dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 195–195. amasya.bel.tr