Amasya a’yânından el-Hâc Mustafa Ağa bin Ahmed Ağa bin Yakasıtelli Ali Ağa’nın oğludur. Ceddi sadr-ı esbak Nasuh Paşa ağalarından “Yakasıtelli” ve “telli” demekle meşhûr Dergâh-ı âlî kapıcıbaşılarından Ali Ağa’dır. Buna “kafası telli” [626] ve “yakası yelli” denirdi.
Hacı Ahmed Ağa, Amasya’da Üçler Mahallesi’nde ikâmet ve iltizâmât ile ta’ayyün edib Meclis-i a’yân ve hâciyân azâsı defa’âtle şehir kethüdâsı oldu. 1153’de vefât etdi. “Yeşilli” demekle meşhûr, hânedân, sahî bir zât idi. Oğulları el-Hâc Mustafa, Bektaş Ağalara “Yeşillizâdeler” denirdi. Üçler kabristânında yol üzerinde medfûndur. Seng-i mezârı vardır. Hacı Mustafa Ağazâde, es-Seyyid el-Hâc Hasan Ağa ve Hacı Bektaş Ağazâde, el-Hâc Hasan Ağa ricâldendir.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ayanından Hacı Mustafa Ağa'nın oğludur; Mustafa Ağa, Ahmed Ağa'nın, o da Yakasıtelli Ali Ağa'nın oğludur. Dedesi, eski sadrazam Nasuh Paşa'nın ağalarından olan ve "Yakasıtelli" ya da "telli" diye tanınan, Saray kapıcıbaşılarından Ali Ağa'dır. Ona "kafası telli" ve "yakası yelli" denirdi.
Hacı Ahmed Ağa, Amasya'da Üçler Mahallesi'nde oturdu, iltizamlarla (vergi gelirlerinin kiralanması) öne çıktı; ayan ve hacılar meclisi üyesi oldu, birçok kez şehir kethüdası oldu. 1153'te [1740-41] vefat etti. "Yeşilli" diye tanınan, soylu bir aileden gelen, cömert bir kişiydi. Oğulları Hacı Mustafa ve Bektaş Ağalara "Yeşillizâdeler" denirdi. Üçler Kabristanı'nda yol üzerinde gömülüdür; mezar taşı vardır. Hacı Mustafa Ağazâde Seyyid Hacı Hasan Ağa ile Hacı Bektaş Ağazâde Hacı Hasan Ağa da devlet ve ayan adamlarındandır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ceddi: dedesi, atası
- sadr-ı esbak: eski sadrazam
- Dergâh-ı âlî kapıcıbaşısı: padişah sarayının kapıcıları başı
- ikâmet: oturma
- iltizâmât: devletin vergi gelirlerinin belli bir bedel karşılığı özel kişilere bırakılması
- ta'ayyün etmek: öne çıkmak, tanınmak
- defa'âtle: defalarca
- kethüdâ: kâhya, yönetici yardımcısı
- hânedân: soylu, köklü aile
- sahî: cömert
- seng-i mezâr: mezar taşı
- ricâl: devlet ve toplum adamları, ileri gelenler
Lakap ve Soy
Maddenin dikkat çeken yanı lakaplardır. Aile, kurucusu sayılan Ali Ağa'dan dolayı "Yakasıtelli" diye anılır; Hüsameddin bu lakabın halk arasında "kafası telli, yakası yelli" biçiminde söylendiğini aktarır. Sözün ne anlama geldiği metinde açıklanmamıştır ve bunu doğrulayan başka bir kaynağa rastlanmadı. Ahmed Ağa için ise başka bir lakap, "Yeşilli", kullanılmıştır ve oğullarının "Yeşillizâde" diye anılmasına yol açmıştır. Böylece aynı ailenin iki kuşağı iki ayrı lakapla tanınmış olur.
Ali Ağa'nın bağlı olduğu söylenen Nasuh Paşa'nın hangi sadrazam olduğu metinde belirtilmemiştir; kaynaklarda Nasuh Paşa adıyla anılan birkaç devlet adamı bulunduğu için burada kesin bir kişi gösterilmemiştir. Yakasıtelli Ali Ağa'nın saray kapıcıbaşılığı hakkında da başka bir kayda rastlanmadı.
Üçler Mahallesi ve Mezarlığı
Ahmed Ağa'nın Üçler Mahallesi'nde oturması ve orada gömülü olması maddenin yerel yönünü oluşturur. Üçler, Amasya'nın bugün de aynı adla anılan bir mahallesidir. Maddedeki "yol üzerinde" gömülme ifadesi, mezarın o dönemde görünür bir yerde olduğunu düşündürür; mezar taşının bugün korunup korunmadığına dair bir bilgi bulunamamıştır.
Ahmed Ağa'nın kentteki konumu, iltizam işlerine ve meclis üyeliğine dayanır. İltizam, vergi gelirlerini üstlenmek demek olduğundan, ailenin servetinin ve kent içindeki ağırlığının bu yoldan oluştuğu söylenebilir; ancak metin bundan başka ayrıntı vermez. Torun kuşağındaki iki Hasan Ağa'nın "ricâl" arasında sayılması, ailenin bir sonraki kuşakta da konumunu koruduğuna işaret eder.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 195–195. amasya.bel.tr