Amasya’da, Bülbül Hâtun Câmii şerîfinin Hatîbi Çavuşlu el-Hâc Mehmed Efendi bin Receb’in mahdûmudur. 1172 rebîülevvelinde pederinin vefâtı ile Hâtunîye Hatîbi ve bade’t-tahsîl câmii mezbûrun [716] kürsî şeyhi ve meclis a’zâsı olduğu halde 1229’da vefât etdi. Ulemâdan idi.
Oğulları es-Seyyid İbrâhim, Ömer, İsmâil Efendilerdir. Bunlardan İsmâil Efendi Hatîb olup 1258’de vefâtı ile mahdûmu es-Seyyid Ahmed Efendi ve bunun da vefâtı ile mahdûmu es-Seyyid İsmâil Efendi Hâtunîye Hatîbi ve Sultân Bâyezîd muvakkidi olduğu halde 1323 hudûdunda vefât etdi. Gür sesli müşekkel bir kimse idi. Mahdûmu Hâfız Mustafa Efendi’dir.
Diğer ulemâdan Dizdarzâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Efendi bin Müftü el-Hâc Hüseyin Efendi de bade’t-tahsîl ders-i âm ve Halfet Gâzi müderrisi ve meclis a’zâsı olduğu halde 1230 senesi hilâlinde vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da, Bülbül Hatun Camii'nin hatibi, Receb oğlu Çavuşlu Hacı Mehmed Efendi'nin oğludur. 1172 yılı rebîülevvelinde [1758-59] babasının ölümüyle Hatuniye hatibi oldu; öğrenimini tamamladıktan sonra aynı caminin kürsü şeyhi ve meclis üyesi iken 1229'da [1814] öldü. Âlimlerdendi.
Oğulları Seyyid İbrâhim, Ömer ve İsmâil Efendilerdir. Bunlardan İsmâil Efendi hatip olup 1258'de [1842] ölünce oğlu Seyyid Ahmed Efendi, onun da ölümüyle oğlu Seyyid İsmâil Efendi Hatuniye hatibi ve Sultan Bayezid muvakkiti (vakit hesaplayan görevli) iken 1323 dolaylarında [1905-06] öldü. Gür sesli, düzenli bir kimseydi. Oğlu Hâfız Mustafa Efendi'dir.
Diğer âlimlerden Dizdarzâde Seyyid Hacı Ahmed Efendi, müftü Hacı Hüseyin Efendi'nin oğludur; öğrenimini bitirdikten sonra genel dersler veren bir müderris, Halfet Gâzi müderrisi ve meclis üyesi iken 1230 yılı başlarında [1814-15] öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- hatîb: hutbeyi okuyan, camiye bağlı görevli
- bade't-tahsîl: öğrenimden sonra
- kürsî şeyhi: camide kürsüde ders veren, vaaz eden âlim
- meclis a'zâsı: kentin idare meclisi üyesi
- muvakkit: namaz vakitlerini hesaplayıp bildiren görevli
- müşekkel: düzenli, biçimli
- ders-i âm: halka açık ders veren, icazetli müderris
- hilâl: ay başı
Hatuniye Camii
Hatuniye Camii, Yeşilırmak'ın kuzey kıyısında, II. Bayezid'in eşlerinden Bülbül Hatun tarafından bir sıbyan mektebi ve imaretle birlikte yaptırılmıştır. 15. yüzyılın sonlarında ya da 16. yüzyılın başlarında yapıldığı belirtilir. Doğusunda Danişmendlilere ait Enderun Camii, batısında Selçuklulardan kalma Yıldız Hamamı yer alır. Cami, iki küçük kubbeyle örtülü, beş kubbeli son cemaat yerine sahip bir yapıdır; minare sağdadır ve camiye bitişiktir. Kapı üzerindeki kitabe yerine 1980'de Arapça bir dua yazılmıştır. Hüsameddin'in kendi eserinde mektebin sağlam ve kâgir olduğunu, 1300'de [1882-83] hâlâ aynı amaçla kullanıldığını yazdığı ansiklopedide aktarılır.
Madde, caminin hatiplerinden oluşan bir ailenin beş kuşağını izler: Receb oğlu Mehmed, oğlu Ahmed (maddenin konusu), onun oğlu İsmâil, torunu Ahmed ve en son İsmâil; İsmâil'in oğlu Hâfız Mustafa da anılır. Aynı ailenin Sultan Bayezid muvakkitliğini de üstlenmesi, hatiplik ve muvakkitliğin kuşaktan kuşağa geçebilen görevler olduğunu gösterir. Maddedeki hatip ve müderris adlarına dair Hüsameddin dışında bir kaynak bulunamadı. Halfet Gâzi medresesine ilişkin başka bir kayıt da doğrulanamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 222–222. amasya.bel.tr