Amasya’nın eski Kethüdâ Mahallesi’nde sipâhi Mehmed Ağa’nın oğludur. Yeniçeri olup sonra Unkapanı’nda uzun müddet kapancı, ba’dehû Unkapanı kethüdâsı olarak teayyün ve kapancı diye iştihâr etdi. Kazandığı servet ü sâmânı sâyesinde meclis-i hâciyâna azâ olup 1157 senesi evâhirinde vefât [631] etdi.
Oğulları el-Hâc Mehmed, İsmâil Ağalardır. Hacı Mehmed Ağa’nın oğulları el-Hâc Abdullah, Ömer Efendilerle el-Hâc Ahmed Ağadır. Hacı İsmâil Ağa’nın oğulları da Hâfız Hasan, Hüseyin, Süleyman Ağalardır. Hacı Abdullah Efendi mahdûmları el-Hâc Hüseyin Zeki, Ahmed Efendilerdir. Bunlara “Kapancızâdeler” dendi.
Hacı Hüseyin Efendi mahdûmu el-Hâc Ömer Efendi 1244’de ve diğer mahdûmu el-Hâc Abdullah Efendi 1243’de ve Hacı Ömer Efendizâde el-Hâc Osmân Efendi 1273’de vefât etdiler. Hacı Ahmed Efendizâde Mehmed Kâmil Efendi 1335’de vefât edib oğulları ulemâdan Mehmed Şerîf Efendi ve avâmdan Ahmed İhsan Efendi ber-hayatdır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın eski Kethüdâ Mahallesi'nde oturan sipahi Mehmed Ağa'nın oğludur. Yeniçeri oldu, sonra Unkapanı'nda uzun süre kapancılık yaptı, daha sonra Unkapanı kethüdâsı olarak temayüz etti ve kapancı diye tanındı. Kazandığı servet ve eşya sayesinde hacılar meclisine üye oldu ve 1157 yılının sonlarında [1744] vefat etti.
Oğulları el-Hâc Mehmed ile İsmâil Ağalardır. Hacı Mehmed Ağa'nın oğulları el-Hâc Abdullah ve Ömer Efendilerle el-Hâc Ahmed Ağadır. Hacı İsmâil Ağa'nın oğulları da Hâfız Hasan, Hüseyin ve Süleyman Ağalardır. Hacı Abdullah Efendi'nin oğulları el-Hâc Hüseyin Zeki ve Ahmed Efendilerdir. Bunlara "Kapancızâdeler" denildi.
Hacı Hüseyin Efendi'nin oğlu el-Hâc Ömer Efendi 1244'te [1828-29], diğer oğlu el-Hâc Abdullah Efendi 1243'te [1827-28], Hacı Ömer Efendi'nin oğlu el-Hâc Osmân Efendi de 1273'te [1856-57] vefat ettiler. Hacı Ahmed Efendi'nin oğlu Mehmed Kâmil Efendi 1335'te [1916-17] vefat etti; oğullarından ilim sınıfından Mehmed Şerîf Efendi ile halktan Ahmed İhsan Efendi hayattadır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sipâhi: Osmanlı atlı askeri; burada Amasya'da oturan, dirlik sahibi asker
- kapancı: Unkapanı'nda kapan işleriyle uğraşan kimse; Unkapanı adı, İstanbul'da unun tartılıp satıldığı yerden gelir, ama Ahmed Ağa'nın tam görevi metinden anlaşılmıyor
- kethüdâ: kâhya, bir topluluğun ya da esnaf kesiminin yöneticisi
- meclis-i hâciyân: hacıların meclisi; Amasya'da hacıların oluşturduğu danışma topluluğu
- evâhir: sonlar
- mahdûm: oğul
- ber-hayât: hayatta
- avâm: halk, ilim ya da devlet görevi sınıfından olmayanlar
Bir Aile Kaydı
Madde, Hüsameddin'nin Amasya'daki hacı ve ayan ailelerini sıraladığı bölümlerin bir örneğidir. Anlatılan kimse Amasyalı bir sipahi oğlu olup yeniçeriliğe geçmiş, İstanbul'un Unkapanı semtinde çalışarak servet edinmiş ve hacılar meclisine girmiştir. Kitabın yazıldığı yıllar yakın olduğu için aile ağacı 1335'e [1916-17] kadar indirilmiş, kimi torunların o günkü durumu da "hayattadır" denilerek kaydedilmiştir. Son iki torundan biri için "ulemâdan", ötekisi için "avâmdan" denmesi, Hüsameddin'in kişileri ilim sınıfına mensup olup olmamalarına göre de ayırdığını gösterir.
Ahmed Ağa'ya ve Kapancızâde ailesine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. İstanbul'da Unkapanı'nda "Kapâni Hacı" diye anılan ve bir meydan çeşmesi yaptıran bir Ahmed Ağa bir İstanbul ansiklopedisi maddesinde geçer, ancak o kaydın tarihleri tutarlı olmadığı ve başka bir bilgi verilmediği için aynı kişi olduğu söylenemez.
Kaynakça