Amasya ve İstanbul’da tahsîl-i ulûm edib mücâz ve ders-i âm oldu. 1135’de Mekke-i mükerreme’ye gidip, ba’de’l-Hâc orada mücâveret ve yevmî on para, ya’nî otuz akçe vazife-i dersiyye ile Harem-i şerîfde tedrîse mülâzemet etdi.
Cidde vâlîsi ve Şeyhü’l-harem Ebûbekir Paşa tarafından 1142’de yevmî yirmi ve diğer Cidde vâlîsi ve Şeyhü’l-harem Hacı Feyzullahzâde el-Hâc Ahmed Paşa tarafından da yevmi otuz para ki cem’an altmış para ya’nî yüzseksen akçe vazife-i dersiyye verilip Süleymaniyye müderrisi ve 1149’da Hanefiyye müftüsü olup [628] 1155 senesi ramazânında dâr-ı kudse intikâl etdi. Fâzıl, muhaddis, sâlih, müttakî bir zât-ı sütûde-simât idi.⁷⁶
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da ve İstanbul'da ilim öğrenip icazet aldı ve genel ders verme yetkisi kazandı. 1135'te [1722-23] Mekke'ye gitti; hac görevinden sonra orada komşu (mücavir) olarak kaldı ve günlük on para, yani otuz akçe ders ödeneğiyle Harem-i şerif'te ders vermeye başladı.
Cidde valisi ve şeyhülharem Ebûbekir Paşa tarafından 1142'de [1729-30] günlük yirmi, bir diğer Cidde valisi ve şeyhülharem Hacı Feyzullahzâde Hacı Ahmed Paşa tarafından da günlük otuz para verildi; toplamı altmış para, yani yüz seksen akçe ders ödeneği oldu. Süleymaniyye müderrisi ve 1149'da [1736-37] Hanefî müftüsü oldu. 1155 [1742-43] yılı Ramazan ayında kutsiyet yurduna (ahirete) göç etti, yani vefat etti. Fâzıl, hadis bilgini, dindar, takvâ sahibi, övgüye değer görünüşlü bir zattı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mücâz: icazet almış, yani ders verme izni verilmiş kişi
- ders-i âm: genel ders verme yetkisi
- mücâveret: kutsal şehirde komşu olarak, ilim ya da ibadetle yaşama
- vazife-i dersiyye: ders vermeye karşılık bağlanan ödenek
- Harem-i şerîf: Mekke'deki Mescid-i Harâm
- mülâzemet: bir göreve bağlanma, görev için sıraya girme
- Hanefiyye müftüsü: Mekke'de Hanefî mezhebi adına fetva veren müftü
- dâr-ı kuds: kutsiyet yurdu, yani ahiret; "intikal etti" vefat etti demektir
- muhaddis: hadis bilgini
- zât-ı sütûde-simât: övgüye değer görünüşlü kişi
Mekke'deki Amasyalı Âlim
Madde, Amasya'dan çıkıp Hicaz'da ders veren bir âlimin kısa hayat hikâyesidir. Hüsameddin dipnotta bilgilerin Hicaz ve sürre defterlerinden alındığını yazar. Metindeki ödenekler birbiriyle tutarlıdır: otuz akçe günlük on paraya, yani bir para üç akçeye denk gelir. Başlangıçtaki on paraya, Ebûbekir Paşa'nın yirmisi ve Ahmed Paşa'nın otuzu eklenince toplam altmış para, yani yüz seksen akçe eder. Böylece âlimin ders ödeneği, iki valinin katkısıyla başlangıçtakinin altı katına çıkmıştır.
Aynı kişi, 630. maddedeki dipnotta anılan Amasyalı Hacı Ahmed Efendi'dir. O dipnotta Cidde valisinin, Mekke'de komşu olarak bulunan Amasyalı Hacı Ahmed Efendi'nin günlüğünü hemşehrisi olduğu için otuz para artırıp altmışa çıkardığı, 22 Zilhicce 1148 tarihli kayıtla yazılıdır. Yani artırım öncesinde ödenek otuz paradır; bu da on ile yirminin toplamıdır ve iki madde birbirini doğrular. Buna göre Ebûbekir Paşa'nın katkısı 1142'de, Ahmed Paşa'nın katkısı ise 1148'de verilmiştir; bu madde 1142 ve ardından gelen artırımı tarih belirtmeden sıralar. Hicaz valilerinin kendi memleketlilerini gözetmesi, bu iki maddede iyi görülür.
Başka kaynaklarda bu âlime dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 195–195, ayrıca 630. madde dipnotları (s. 194). amasya.bel.tr