Amasyalıdır. Bostancılar kethüdâsı Gözdaşoğlu Yakup Ağa bin Gözdaş Mehmed Ağa’nın mahdûmudur. Enderûn sarayına girip kilâr-ı hâssada terbiye gördü. 1125’de Amasyalı el-Hâc Ahmed Paşa’nın [632] İstanbul kâim-makâmlığında kilâr-i hâssa kethüdâsı oldu.
1132’de Nevşehirli Dâmâd İbrâhim Paşa’nın tesâhubıyla küçük evkâf muhâsebeciliğiyle çerağ edilip silk-i hâcegân-ı divân-ı hümâyûna girdi. 1136’da Revân ordusu defterdârı olup ser-asker ve Tiflis vâlîsi Arifî Ahmed Paşa nezdine gitdi.
1138 senesi zilka’desinde Mısır’da asi beylerin emlâkini zapt ve idâreye me’mûren rüfekâsıyla Mısır’a gidip avdetinde birkaç yıl ma’zûl kaldı. 1143 senesi rebîülevvelinde Sultân Mahmûd Hân’ın cülûsu ile nâil-i teveccüh olup Sivas defterdârı oldu.
1145 senesi şevvâlinde cizye muhâsebecisi, 1148’de piyâde mukabelecisi olup manâsıb-ı hâcegânı devrederek 1155’de Anadolu muhâsebecisi 1156’da şıkk-ı sâlis defterdârı olduğu halde 1157’de vefât etdi. Eğrikapı’da medfûndur. Şa’ir, nakşibendîden müstahlef idi. Mısır’daki harekâtı kendisine olan teveccühata nakîsa vermişdi. Birâderleri el-Hâc Ebûbekir, Mustafa Ağalardır. [633]
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Bostancılar kethüdâsı Gözdaşoğlu Yakup Ağa'nın, onun da babası Gözdaş Mehmed Ağa'nın oğludur. Enderûn sarayına girip Hâssa Kilerinde yetişti. 1125'te [1713] Amasyalı el-Hâc Ahmed Paşa'nın İstanbul kaymakamlığı sırasında Hâssa Kiler kethüdâsı oldu.
1132'de [1719-20] Nevşehirli Damat İbrâhim Paşa'nın himayesiyle küçük evkaf muhasebeciliği ile çırak edilip divan-ı hümâyun kâtipleri (hâcegân) sırasına girdi. 1136'da [1723-24] Revan ordusu defterdârı olup serasker ve Tiflis valisi Arifî Ahmed Paşa'nın yanına gitti.
1138 yılı zilkade ayında [1726] Mısır'da isyan eden beylerin mallarına el koymak ve idareyi düzene sokmakla görevlendirilerek arkadaşlarıyla Mısır'a gitti; dönüşünde birkaç yıl görevsiz kaldı. 1143 yılı rebîülevvel ayında [1730] Sultan Mahmud Han'ın tahta çıkmasıyla iltifat görüp Sivas defterdârı oldu.
1145 yılı şevval ayında cizye muhasebecisi, 1148'de piyade mukabelecisi oldu. Kâtiplik makamlarını bırakarak 1155'te Anadolu muhasebecisi, 1156'da üçüncü defterdâr (şıkk-ı sâlis) olduğu hâlde 1157'de [1744] vefat etti. Eğrikapı'da gömülüdür. Şairdi; Nakşibendî tarikatından halef (halife) olmuştu. Mısır'daki harekâtı, kendisine gösterilen ilgiye zarar vermişti. Kardeşleri el-Hâc Ebûbekir ve Mustafa Ağalardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kilâr-ı hâssa: saray kileri, padişahın mutfağına ve sofrasına bakan birim
- kâim-makâm: vekil, kaymakam
- çerağ edilmek: bir görevliye yardımcı verilmek, aday olarak göreve alınmak (anlamı metinden çıkarıldı)
- silk-i hâcegân-ı dîvân-ı hümâyûn: divan-ı hümâyun kâtipleri sınıfı
- defterdâr: mali işlerin başı
- ma'zûl: görevden alınmış
- mukabeleci: kayıtların asıllarıyla karşılaştırılmasına bakan mali memur
- şıkk-ı sâlis: üçüncü defterdâr (şıkk: bölüm, defterdarlığın bölümlerinden üçüncüsü)
- müstahlef: bir tarikatta halife seçilmiş, yerine geçirilmiş kimse
- nakîsa: eksiklik, zarar
Metnin Anlattığı Kariyer
Madde, Enderun'da yetişen bir Amasyalının defter ve maliye hizmetlerinden yükselişini yıl yıl sayar. Yıllar sırasıyla şöyledir: 1125'te saray kilerinde kethüdâlık, 1132'de küçük evkaf muhasebeciliği, 1136'da Revan ordusu defterdârlığı, 1143'te Sivas defterdârlığı, 1145-1156 arasında cizye, piyade mukabelesi ve Anadolu muhasebeciliği, 1156'da üçüncü defterdârlık.
Hüsameddin, Mısır'daki görevin Ahmed Efendi'nin saray katındaki itibarını zedelediğini söyler. Görevin ayrıntısını ya da kaynağını vermez. Ahmed Efendi'ye ve "Merâmî" mahlasına dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı; şiirleri de bulunamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 196–197. amasya.bel.tr