Esbak Amasya mütesellimi Amasyalı Telhîsîzâde Mustafa Ağa bin Mehmed Ağa’nın mahdûmudur. 1123’de çavuşân-ı dergâh-ı âlî silkine dâhil ve üç bin akçe ze’âmete nâ’il olarak dâru’s-saâde ağası Hasekisi olan Zanalı Ca’fer Ağa’ya dâmâd oldu.
1137 senesi cumâdelûlâsının altıncı günü pederi Mustafa Ağa’nın vefâtı ile bir müddet kayın-birâderi Mirza Ali Paşa’nın kethüdâsı ve mutasarrıf olduğu sancakların mütesellimi oldu. Sonra diğer kayınbirâderi es-Seyyid Ahmed Paşa’nın devr-i ikbâlinde hazinedârı ve sadâretinde kapıcıbaşı oldu.
Ancak sadr-ı müşârün-ileyhin azline bâ’is olan irtikâbât buna nisbet edildiğinden 1155 senesi saferinde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa’nın azlinde menkûb olup 1160’da vefât etdi. Üsküdar’da Karaca Ahmed Sultân mezârlığında medfûndur. Mahdûmları; el-Hâc Mehmed, Mustafa Ağalardır.
Günümüz Türkçesiyle
Eski Amasya mütesellimi Amasyalı Telhîsîzâde Mustafa Ağa'nın, onun da babası Mehmed Ağa'nın oğludur. 1123'te [1711] saray çavuşları sınıfına girdi ve üç bin akçelik zeamet sahibi oldu. Darüssaade ağasının hasekisi olan Zanalı Ca'fer Ağa'ya damat oldu.
1137 yılı cumâdelûlâ ayının altıncı günü [Ocak 1725] babası Mustafa Ağa'nın vefatıyla bir süre kayınbiraderi Mirza Ali Paşa'nın kethüdâsı ve onun mutasarrıf olduğu sancakların mütesellimi oldu. Sonra öbür kayınbiraderi es-Seyyid Ahmed Paşa'nın talih dönemi sırasında hazinedârı, sadâreti sırasında da kapıcıbaşısı oldu.
Ancak adı geçen sadrazamın azline sebep olan rüşvet ve yolsuzluklar bu kişiye de yüklendiğinden 1155 yılı safer ayında [Nisan 1742] es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa'nın azli sırasında felakete uğradı ve 1160'ta [1747] vefat etti. Üsküdar'da Karaca Ahmed Sultân Mezarlığı'nda gömülüdür. Oğulları el-Hâc Mehmed ve Mustafa Ağalardır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mütesellim: bir sancakta vali ya da sancak beyi adına işleri yürüten görevli
- çavuşân-ı dergâh-ı âlî: saray çavuşları
- ze'âmet: yıllık geliri yüksek askerî dirlik
- kethüdâ: kâhya, vekil
- hazinedâr: hazineyi yöneten görevli
- kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı; metinde sadrazamın kapıcıbaşısı
- irtikâbât: yolsuzluklar, haksız kazançlar
- menkûb: felakete uğramış, bozguna ve sıkıntıya düşmüş
- medfûn: gömülü
Sadrazam Ahmed Paşa ile Bağlantı
Metindeki es-Seyyid Ahmed Paşa, 1153'te [1740] sadrazam olan Ahmed Paşa'dır; 648 numaralı maddede de adı geçen Hubyarlı Ahmed Paşa budur. Ansiklopedi kaynaklarında Şehlâ Ahmed Paşa diye geçer. 22 Haziran 1740'ta sadrazam olmuş, iki yıla yakın bu görevde kalmış, hudut tahkimatını ihmal, devlet işleriyle ilgilenmeme, rüşvet ve yolsuzluk suçlamalarıyla 28 Nisan 1742'de azledilip Rodos'a sürülmüştür. Hüsameddin'in metni, Telhîsîzâde Ahmed Ağa'nın o suçlamaların kendisine de yüklendiği bir kişi olduğunu ve paşanın düşüşünde kendisinin de felakete uğradığını söyler. Bu, aynı yıllar için kaynaklarda verilen tarihlerle uyuşur; ancak Ahmed Ağa'nın adı bu ansiklopedi maddesinde geçmez ve Ahmed Ağa'nın başına gelenler anlatılmaz.
648 numaralı maddede Hüsameddin, Hubyarlı Ahmed Paşa'nın eniştesinin Telhîsîzâde Ahmed Ağa olduğunu ayrıca yazar; böylece iki madde bu aile bağında birleşir. Mirza Ali Paşa'nın da paşanın kardeşi olduğunu aynı madde belgelerle ispat eder. Metinde Zanalı Ca'fer Ağa için geçen "darüssaade ağası Hasekisi" ifadesi açık değildir; çeviride sözcüğe dokunulmadan "hasekisi" diye bırakılmıştır. Telhîsîzâde ailesi ve Ahmed Ağa'nın kendisi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 197–198. amasya.bel.tr
- Feridun Emecen, "Ahmed Paşa, Şehlâ", TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 2, 1989. https://islamansiklopedisi.org.tr/ahmed-pasa-sehla